Apel w sprawie bezzwłocznego uchwalenia rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji

Publikujemy apel podpisany przez 59 organizacji i inicjatyw oraz 632 osoby prywatne (stan na 5 sierpnia, godzina 9:40) w sprawie bezzwłocznego uchwalenia rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji. Kierujemy go do Marszałka Sejmu RP, Włodzimierza Czarzastego, oraz Przewodniczących Komisji Sejmowych odpowiedzialnych za pracę nad projektem.

Stosowane w Polsce ubezwłasnowolnienie jest anachroniczną i uderzającą w godność osoby instytucją prawną. Apelujemy zatem o pilne procedowanie ustawy wprowadzającej historyczną i wyczekiwaną zmianę. Da ona możliwość decydowania o swoim życiu obywatelom i obywatelkom RP, którzy od lat 60. ubiegłego wieku są tego prawa pozbawieni.

Jednocześnie naszą niezgodę budzą publikowane w mediach społecznościowych nierzetelne i wprowadzające w błąd treści dotyczące projektu ustawy. Przedstawiają go one w oderwaniu od całego systemu prawa, a także zasad jego tworzenia i stosowania. Powstaje w ten sposób mylne wrażenie, jakoby projekt był m.in. skierowany przeciwko rodzinom osób z niepełnosprawnościami. Rzetelna analiza projektu, konsultowanego publicznie w latach 2024-2025, nie potwierdza jednak tych obaw.

Zachęcamy do podpisywania się pod niniejszym apelem. Lista nie jest zamknięta. Osoby i organizacje, chcące dołączyć do grona Sygnatariuszy Apelu, prosimy o skorzystanie z linku: https://forms.gle/DD6G3i8zCNDoKSHw5. Lista podpisanych będzie aktualizowana raz dziennie.
**
Warszawa, 28 lipca 2026 r.
Marszałek Sejmu RP
Włodzimierz Czarzasty
Ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa

Przewodniczący Sejmowej
Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka
Paweł Śliz

Przewodnicząca Sejmowej
Komisji Polityki Społecznej i Rodziny
Katarzyna Ueberhan

APEL
w sprawie bezzwłocznego uchwalenia rządowego projektu ustawy
o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk sejmowy nr 2645)
Wnosimy o bezzwłoczne uchwalenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk sejmowy nr 2645), a w szczególności o:
1. pilne przeprowadzenie prac Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka,
2. przedstawienie Sejmowi sprawozdania z prac w możliwie najkrótszym terminie,
3. kierowanie się w pracach legislacyjnych wiążącym Polskę standardem międzynarodowym wynikającym z art. 12 Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz Komentarzem Generalnym nr 1 Komitetu ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami ONZ.

Uzasadnienie
Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji zakłada odejście od naruszającej prawa człowieka instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej nowoczesnym systemem wsparcia osób pełnoletnich, które potrzebują pomocy w korzystaniu ze zdolności do czynności prawnych. Zmiana ta umożliwi realizację pełni praw tysięcy Polek i Polaków, w tym osób z niepełnosprawnościami, osób starszych oraz osób chorujących neurodegeneracyjnie i psychicznie. Reforma ta stanowi realizację zobowiązań wynikających z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską już w 2012 roku, w szczególności jej art. 12, gwarantującego wszystkim osobom z niepełnosprawnościami zdolność do czynności prawnych na zasadach równości z innymi osobami we wszystkich aspektach życia. Podkreślić należy, że standard międzynarodowy dotyczący wolności i praw obejmuje wszystkie osoby z niepełnosprawnościami, w tym osoby o potrzebie bardzo intensywnego wsparcia (np. osoby z głęboką niepełnosprawnością intelektualną).

Po rządowym procesie legislacyjnym, obejmującym m.in. konsultacje publiczne, projekt został przyjęty przez Radę Ministrów i skierowany do Sejmu. W dniu 17 czerwca 2026 r. odbyło się jego pierwsze czytanie, po którym projekt trafił do dalszych prac w komisjach sejmowych. Obecnie obowiązująca instytucja ubezwłasnowolnienia od lat budzi poważne zastrzeżenia z punktu widzenia ochrony godności i podmiotowości prawnej osób nią objętych, a jej utrzymywanie naraża tysiące osób i ich rodziny na realne trudności życiowe oraz brak adekwatnych instrumentów wsparcia. Stanowiska wskazujące konieczność zastąpienia ubezwłasnowolnienia systemem wspieranego podejmowania decyzji wyrażały takie organy jak Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami, Rada Europy, Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Rzecznicy Praw Obywatelskich wielu kadencji.

Z niepokojem patrzymy na to, jak wątpliwości niektórych opiekunów rodzinnych, wyrażane w przestrzeni publicznej i medialnej, pozostają bez odpowiedzi ze strony rządu. Może powstać zatem mylne wrażenie, jakoby projekt ustawy powstał w próżni prawnej – w oderwaniu od innych przepisów prawa oraz zasad dotyczących jego tworzenia i stosowania. W konsekwencji internet pełen jest treści, które wywierają na czytelniku wrażenie, jakoby projekt był nieprzemyślany i wielu dziedzin życia nie uwzględniał bądź nie rozpoznawał w wystarczającym stopniu. Tego typu dezinformacja nie może jednak wpływać na przebieg procesu legislacyjnego.

Wiele osób dziś nie podejmuje decyzji o ubezwłasnowolnieniu członków swojej rodziny, w oczekiwaniu na bardziej godnościowe rozwiązania. W związku z powyższym uzasadnione jest, aby Sejm Rzeczypospolitej Polskiej potraktował dalsze prace nad projektem jako sprawę priorytetową i zakończył proces legislacyjny bez zbędnej zwłoki, z zachowaniem należytej staranności. Niezbędne jest, by centrum reformy była realizacja praw obywatelskich osób, które do tej pory były tych praw poprzez ubezwłasnowolnienie pozbawiane. Wierzymy, że Sejm X kadencji doprowadzi do historycznej, wyczekiwanej od dawna zmiany, dającej możliwość decydowania o swoim życiu obywatelom i obywatelkom RP, którzy od lat są tego prawa pozbawieni.

Lista sygnatariuszy apelu

Do wiadomości:
1. Małgorzata Kidawa-Błońska, Marszałkini Senatu RP
2. Waldemar Żurek, Minister Sprawiedliwości
3. Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
4. Sylwia Gregorczyk-Abram, wybrana na Rzeczniczkę Praw Obywatelskich
5. Arkadiusz Myrcha, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości
6. Katarzyna Nowakowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
7. Maja Nowak, Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. osób z niepełnosprawnościami

Info: Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami, fot. Sora Shimazaki / pexels.com

Data publikacji: 07.08.2026 r.