Kompetencje i doświadczenie OzN wciąż nie są w pełni wykorzystywane

W Polsce żyje ponad 5 mln osób z niepełnosprawnościami. Wskaźnik ich zatrudnienia to niespełna 20 proc. Eksperci podkreślają, że kompetencje i doświadczenie osób z niepełnosprawnościami wciąż nie są w pełni wykorzystywane. Wśród największych barier na rynku pracy wymieniają m.in. obawy pracodawców czy brak dostępności. W ich niwelowaniu ma pomóc kampania społeczna Fundacji Avalon „Widzimy się w pracy!”.

Jak wynika z danych Eurostatu różnica w poziomie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i pozostałej części społeczeństwa w Polsce w 2025 roku wynosiła 35 pp., a średnia dla Unii Europejskiej – 24,2 pp. Jest to jeden z najgorszych wyników we Wspólnocie.

– Sytuacja na rynku pracy dynamicznie się zmienia. Pracodawcy dostrzegają, że zaczyna brakować specjalistów, którzy przydaliby się im w organizacji, ale nadal mamy bardzo dużą grupę osób, potencjalnych pracowników, którzy nie są brani pod uwagę. Są to właśnie osoby z niepełnosprawnością. Obecnie mamy ok. 800 tys. osób, które nie są aktywne zawodowo, a posiadają orzeczenie – tłumaczy Anna Łoginow, specjalistka ds. zasobów ludzkich i doradczyni zawodowa w Fundacji Avalon.

Z danych GUS wynika, że na koniec 2025 roku w rejestrach urzędów pracy pozostawało nieco ponad 54 tys. osób z niepełnosprawnościami, a w ciągu całego roku zarejestrowało się ich niespełna 75 tys., natomiast liczba ofert pracy skierowanych do tej grupy wyniosła 30,4 tys.

– Największą barierą dla osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy jest obawa pracodawców. Jak widzimy z wielu badań, najważniejsze jest przełamanie barier i zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością. Później się okazuje, że ona w niewiarygodny sposób zmienia perspektywę funkcjonowania, bardzo dobrze wpływa na zespół, ale też może się dzielić kompetencjami, umiejętnościami i kwalifikacjami. Poza tym wiele OzN, jak widzimy ich aktywność w organizacjach pozarządowych, to są wspaniali liderzy, którzy prowadzą zespoły i realizują mnóstwo nowych projektów – podkreśla Małgorzata Lorek, prezeska Zarządu PFRON.

Potwierdzają to m.in. wyniki badania „Pracodawca na TAK” z 2021 roku, według których przed zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami powstrzymują ich: brak doświadczenia w tym zakresie (64 proc.), obawa przed mniejszą efektywnością takich pracowników (56 proc.) i ograniczona wiedza na temat korzyści z ich zatrudniania (44 proc.).

Badania Fundacji Avalon pokazują, że OzN wciąż doświadczają dyskryminacji w procesach rekrutacyjnych oraz braku zaufania ze strony pracodawców. Jak wskazują eksperci, zatrudnienie osób z tej grupy bywa postrzegane jako obciążenie organizacyjne lub finansowe, a nie inwestycja w różnorodność i rozwój firmy.

– Na pewno wielu z nas oczekiwałoby przede wszystkim większej świadomości wśród pracodawców i tego, żeby przy zatrudnianiu kolejnych pracowników oceniano nasze kompetencje, umiejętności, uprawnienia i wiedzę, a nie naszą niepełnosprawność – zaznacza Robert Zarzecki, przedsiębiorca i prezes Fundacji „Widzimy Inaczej”, bohater kampanii „Widzimy się w pracy!”.

Justyna Cuże, trenerka i konsultantka ds. dostępności i HR, jedna z bohaterek tej kampanii odpowiedziała m.in. na pytania dotyczące możliwości rozwoju zawodowego OzN. – Dla moich klientów, z którymi pracuję w doradztwie zawodowym, oznacza to, że ktoś dostrzega ich potencjał, inwestycję w naukę i rozwój kompetencji, doświadczenie i traktuje ich tak jak każdego innego pracownika w zespole. Mogą realizować różnego rodzaju zadania, rozwijać się i spełniać – wyjaśniała.

W Polsce prawie 638 tys. osób z niepełnosprawnościami ukończyło studia, co pokazują dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021. Niespełna 27 proc. badanych przez PFRON korzystało z kursów zawodowych podnoszących kwalifikacje, a 20 proc. z kursów pozwalających zdobyć uprawnienia zawodowe.

– Kampania „Widzimy się w pracy!” przede wszystkim odwraca perspektywę, pokazuje trochę inne postrzeganie OzN jako potencjalnych pracowników. Chcemy walczyć z tym, że są to często osoby niedostrzegane na rynku pracy, pomijane przez pracodawców i niebrane pod uwagę. To ma duży wpływ również na to, w jaki sposób one funkcjonują w życiu codziennym. Dlatego nasza kampania odnosi się do tego, jak wspierać osoby z niepełnosprawnością, ale przede wszystkim jak wspierać biznes, który może się otworzyć na zatrudnienie różnorodnych pracowników – zaznacza Anna Łoginow.

Kampanii towarzyszy publikacja poradnika dla pracodawców, która proponuje konkretne rozwiązania w zakresie dostępności i zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Kampania jest współfinansowana przez PFRON. Warto podkreślić, że GUS prognozuje w 2060 roku duży spadek liczby osób w wieku produkcyjnym. W porównaniu z rokiem 2022 może to być od 25 do aż 40 proc.

– Aktywizacja osób z niepełnosprawnościami to odpowiedzialność społeczna nas wszystkich, którzy tworzymy rynek pracy, funkcjonujemy w społeczeństwie. Z jednej strony to tworzenie dobrych warunków pracy, stanowiska pracy, ale też współistnienie nas wszystkich. To nie jest tylko jednostronny proces, wymaga zaangażowania obu stron. Patrzenie na aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami – z perspektywy możliwości, a nie wyzwań – daje perspektywę na przyszłość. Tym bardziej że demografia i starzejące się społeczeństwo pokazują, że to już tak naprawdę nie jest wybór, tylko konieczność – zaznacza Małgorzata Lorek.

Oprac. IKa, źródło: Newseria, fot. marcus Aurelius / pexels.com

Data publikacji: 29.09.2026 r.