Rosnące wpłaty pracodawców do PFRON z tytułu niewykorzystanych środków ZFRON komentuje ekspert POPON w „Gazecie Prawnej”

Coraz więcej środków z Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (ZFRON) trafia z powrotem do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Jak wynika z danych przekazanych „Gazecie Prawnej”, w tym roku 205 pracodawców wpłaciło do PFRON łącznie 11,6 mln zł z tytułu niewykorzystanych do końca 2025 r. środków zgromadzonych na ZFRON. To o 1,3 mln zł więcej niż rok wcześniej. Wpłaty z tego tytułu rosną z roku na rok.

W artykule Michaliny Topolewskiej pt. „Rosną wpłaty pracodawców prowadzących zakładowy fundusz rehabilitacji do PFRON” opublikowanym z 5 lipca w „Gazecie Prawnej” głos zabrał Mateusz Łuniewski, prawnik i ekspert Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON), wskazując, że przyczyn wzrostu zwrotów należy szukać przede wszystkim w niepewności prawnej dotyczącej zasad wydatkowania środków ZFRON.

– Główną przyczyną tej sytuacji nie jest to, że niepełnosprawni pracownicy nie mają potrzeb, które mogłyby być sfinansowane z pieniędzy ZFRON, ale wysoki stopień niepewności prawnej i wynikająca z tego ostrożność pracodawców w sięganiu po środki tego funduszu – wskazał Mateusz Łuniewski, ekspert POPON.

Pracodawcy obawiają się ryzyka związanego z kontrolami
Z informacji, które POPON otrzymuje od swoich członków, wynika, że jedną z głównych przyczyn niewykorzystywania przez pracodawców – dysponentów ZFRON – wszystkich dostępnych środków jest obawa przed zakwestionowaniem poniesionych wydatków.

Nie jest to efekt braku potrzeb pracowników z niepełnosprawnościami ani braku gotowości pracodawców do finansowania działań rehabilitacyjnych. Decyzje o niewykorzystaniu środków i ich zwrocie do PFRON wynikają przede wszystkim z ostrożności oraz chęci uniknięcia negatywnych konsekwencji finansowych związanych z ewentualnym zakwestionowaniem wydatków podczas kontroli.

Choć przepisy regulujące funkcjonowanie ZFRON, w tym rozporządzenie dotyczące zakładowego funduszu rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami, od dłuższego czasu nie ulegają istotnym zmianom, w praktyce zmieniają się interpretacje dotyczące ich stosowania.

Szczególne znaczenie mają stanowiska wydawane przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (BON), które nie zawsze są dostępne dla wszystkich pracodawców. POPON wielokrotnie wskazywał na potrzebę publikowania takich stanowisk i zapewnienia transparentnego dostępu do interpretacji, które mają istotny wpływ na praktykę stosowania przepisów.

Brak jednolitych i publicznie dostępnych wytycznych powoduje, że pracodawca, który dokonuje wydatku w przekonaniu o jego zgodności z przepisami, nie ma pewności, czy podczas późniejszej kontroli nie zostanie on oceniony odmiennie.

Wątpliwości dotyczą nawet wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją
Problem ten jest widoczny nawet w przypadku pozornie jednoznacznych wydatków ponoszonych w ramach pomocy indywidualnej, takich jak finansowanie zakupu leków lub innych niezbędnych środków medycznych. W praktyce kontrolnej kwestionowana bywa nie tylko kwalifikacja określonych produktów jako środków medycznych, ale również sama niezbędność ich zakupu.

Przykładowo, wątpliwości mogą dotyczyć finansowania preparatów witaminowych, które w określonych przypadkach są zalecane przez lekarza i stanowią element procesu leczenia lub rehabilitacji, jednak podczas kontroli mogą zostać uznane za wydatki nieuprawnione.

W ostatnim czasie masowo kwestionowane są też wydatki w ramach indywidualnych programów rehabilitacji, które mają na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych. Kwestionowany jest dobór metod w szczególności jeśli chodzi o wydatki o charakterze leczniczo-rehabilitacyjnym gdzie kwestią ocenną jest czy dany wydatek przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych czy tylko do poprawy ogólnego stanu zdrowia.

Zakwestionowanie wydatku oznacza poważne konsekwencje
Ryzyko związane z niewłaściwą oceną wydatków jest dla pracodawców bardzo poważne. W przypadku zakwestionowania prawidłowości wykorzystania środków konieczny jest zwrot nieprawidłowo wydatkowanej kwoty na rachunek ZFRON, a dodatkowo pracodawca zobowiązany jest do dokonania wpłaty do PFRON w wysokości 30 proc. zakwestionowanej wartości.

Co więcej, samo stwierdzenie zaległości wobec PFRON – nawet jeśli jest ona przedmiotem sporu i nie została jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta przez sąd – może mieć wpływ na możliwość korzystania z innych instrumentów wsparcia, w tym dofinansowań do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami.

Dla wielu pracodawców oznacza to istotne ryzyko finansowe i organizacyjne, które może wpływać na stabilność zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowym problemem jest długość postępowań odwoławczych i sądowych – sprawy dotyczące prawidłowości wydatkowania środków ZFRON często trwają wiele lat, pozostawiając pracodawców w stanie długotrwałej niepewności.

Potrzebne są jasne i stabilne zasady wydatkowania środków ZFRON
Zdaniem POPON obecna sytuacja wymaga zwiększenia przejrzystości zasad korzystania ze środków ZFRON oraz zapewnienia pracodawcom większej przewidywalności interpretacji przepisów.

– Pracodawcy potrzebują jasnych, jednolitych i stabilnych zasad wydatkowania środków ZFRON. Tylko wtedy fundusz będzie mógł w pełni realizować swoją podstawową funkcję, czyli wspierać rehabilitację zawodową i społeczną osób z niepełnosprawnościami – podkreśla POPON.

W obecnych warunkach wielu dysponentów ZFRON wybiera rozwiązanie najbezpieczniejsze z punktu widzenia ryzyka prawnego – niewykorzystanie części środków i ich zwrot do PFRON.

Paradoksalnie prowadzi to do sytuacji, w której pieniądze przeznaczone na wsparcie pracowników z niepełnosprawnościami nie są w pełni wykorzystywane, mimo istniejących potrzeb. Powodem nie jest brak działań rehabilitacyjnych, lecz brak wystarczającej pewności po stronie pracodawców, że dokonane wydatki zostaną zaakceptowane w przypadku kontroli.

POPON, fot. pexels.com

Data publikacji: 09.07.2026 r.