SANS, czyli o projektowaniu uniwersalnym dla wszystkich i dla każdego

Dokładnie rok temu 11 krajowych uczelni otrzymało dofinansowanie na realizację projektów w ramach w konkursu „Centra wiedzy o dostępności”, ogłoszonym przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Środki na dofinansowanie pochodzą z Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. Drugie miejsce pod względem liczby punktów w tym konkursie otrzymała niepaństwowa uczelnia z Trójmiasta – Sopocka Akademia Nauk Stosowanych (SANS), z liczącym ponad ćwierć wieku doświadczeniem w zakresie kształcenia.

Projekt „Centrum Wiedzy o Dostępności SANS w obszarze projektowanie uniwersalne w architekturze, architekturze wnętrz, architekturze krajobrazu” ma m.in. wspierać instytucje publiczne, projektantów, deweloperów oraz architektów, których celem jest włączanie i równy dostęp dla wszystkich, niezależnie od wieku, sprawności i innych uwarunkowań indywidualnych. Jest on realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich – Oddział Wybrzeże w Gdańsku.

Uczelnia, która przyciąga projektami i… zapachem
Kwietny trawnik przed wejściem na uczelnię, to jeden z autorskich pomysłów także na dostosowanie uczelni do potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami, m.in. niewidomych i słabowidzących, choć nie tylko, ale o tym za chwilę.

Od sześciu lat uczelnia realizuje z powodzeniem projekty, których celem jest likwidacja barier w dostępie do kształcenia dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, a także neuroróżnorodnych i atypowych. Dotyczą one zarówno barier architektonicznych, ale również tych, które mogą się pojawić w samym procesie kształcenia. Realizację pierwszego, trwającego 3 lata projektu (jeszcze pod starą nazwą uczelni) rozpoczęto w 2020 roku. Nosił tytuł „Sopocka Szkoła Wyższa – Uczelnia bez barier!” i był realizowany w okresie od 2020 do 2023 roku w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Jego celem było m.in. zwiększenie dostępności do edukacji w Sopockiej Szkole Wyższej poprzez likwidację barier w dostępie do kształcenia w strukturze organizacyjnej, architekturze, technologiach wspierających, wsparcie edukacyjne i szkolenia podnoszące świadomość o niepełnosprawności. Grupą docelową byli nie tylko studenci, ale także przedstawiciele kadry dydaktycznej, administracyjnej i zarządzającej.

Obecnie uczelnia jest w pełni dostosowana do potrzeb OzN, zarówno pod względem architektonicznym, organizacyjnym, jak i mentalnym (to ostatnie dotyczy wykładowców i pracowników). Wiele szczegółów widać już po przekroczeniu jej progów, począwszy od automatycznie otwieranych drzwi, planów poszczególnych kondygnacji, multimedialnego terminala informacyjnego, elektronicznych naprowadzaczy i pętli indukcyjnych, windy oraz wyraźnego oznakowania poszczególnych pomieszczeń, m.in. poprzez kontrastowy kolor ścian i drzwi, na ciągach pieszych z regulowanym natężeniem światła (z myślą o osobach neuroróżnorodnych). Wśród specjalnych ułatwień dla osób z uszkodzeniem narządu wzroku znalazły się tablice tyflograficzne i system Your Way. Wszyscy studenci z niepełnosprawnościami mogą też korzystać ze spersonalizowanych planów zajęć, cyfrowych materiałów dydaktycznych i egzaminacyjnych w formie interaktywnej i multimedialnej. Dla osób z dysfunkcją sensoryczną dostosowana jest jedna z uczelnianych auli. Spersonalizowaną pomoc i opiekę, począwszy od procesu rekrutacji, zapewnia Biuro Obsługi Osób z Niepełnosprawnościami.

W tym samym, co pierwszy projekt, okresie realizowany był również drugi, który miał na celu podniesienie kompetencji studentów w zakresie stosowania rozwiązań opartych na koncepcji projektowania uniwersalnego. Uczestniczyli w nim studenci studiów stacjonarnych i niestacjonarnych, I i II stopnia z kierunków Architektura, Architektura Krajobrazu, Architektura Wnętrz oraz II stopnia Architektura i Architektura Wnętrz. Projekt zatytułowany „Projektowanie bez barier”, realizowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, objął również przedstawicieli kadry dydaktycznej w zakresie zwiększenia kompetencji w nauczaniu projektowania uniwersalnego, ukierunkowanego w tej uczelni nie tylko na wszystkich odbiorców, ale indywidualnie – na każdą osobę o specyficznych potrzebach.

Od roku natomiast realizowany jest kolejny, wspomniany na początku, projekt „Centrum Wiedzy o Dostępności SANS w obszarze projektowanie uniwersalne w architekturze, architekturze wnętrz, architekturze krajobrazu”. Wykorzystywane są w nim wcześniejsze doświadczenia uczelni w zakresie projektowania zarówno dla wszystkich, jak i dla każdego z osobna. Projektowania, które uwzględnia nie tylko potrzeby osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, neuroróżnorodne czy atypowe, ale także np. seniorów. Celem tego najnowszego projektu, który będzie realizowany do końca maja 2028 roku, jest rozwijanie i propagowanie wiedzy o dostępności i projektowaniu uniwersalnym w dziedzinach, w których odbywa się kształcenie w tejże uczelni. Powołane zostało w tym celu Centrum Wiedzy o Dostępności (CWD, ekspercki ośrodek wiedzy w obszarze projektowania uniwersalnego w architekturze, architekturze wnętrz i architekturze krajobrazu.
„Budujemy świat bez barier. Chcemy, aby budynki, parki i mieszkania były dostępne dla każdego. Pomagamy architektom i urzędnikom projektować tak, aby każdy mógł z wszystkiego korzystać uniwersalnie” – piszą o tym najnowszym projekcie jego realizatorzy. A w ich zespole oprócz architektów – wykładowców uczelni – jest też m.in. pedagożka specjalna specjalizująca się w neuroróżnorodności.

Powołany w ramach CWD Punkt Informacyjno-Konsultacyjny świadczyć ma wsparcie ekspertów w zakresie dostępności i projektowania uniwersalnego dla podmiotów zewnętrznych: instytucji i firm zajmujących się m.in. wsparciem osób ze szczególnymi potrzebami.

Kolejnym zdaniem CWD jest zapoznanie z nowoczesnymi technologiami wspierającymi osoby ze szczególnymi potrzebami w normalnym życiu. W interaktywnej przestrzeni Laboratorium Dostępności uczestnicy szkoleń i osoby korzystające z konsultacji specjalistów, mogą sami „doświadczyć niepełnosprawności”. Jest to możliwe dzięki zgromadzonym w sali demonstracyjnej urządzeniom m.in. dużym interaktywnym monitorom do prezentacji modeli 3D i filmów, nowoczesnym stanowiskom VR (gogle, kontrolery i komputery o wysokiej mocy) oraz fizycznym symulatorom. Wśród tych ostatnich jest np. geriatryczny kombinezon ważący aż 9 kilogramów i modułowy wózek inwalidzki. Laboratorium, którego wyposażenie jest już dostępne na uczelni, na początku nowego roku akademickiego rozpocznie działalność w przystosowanych w tym celu pomieszczeniach na parterze budynku.

Pierwszym ważnym wydarzeniem naukowym w działaniach centrum stała się czerwcowa konferencja „Przestrzeń dostępna dla wszystkich – od teorii do praktyki”. Była ona połączona z warsztatami. Uczestniczyli w niej naukowcy i praktycy zajmujący się tematyką związaną z dostępnością, w tym oczywiście projektowaniem uniwersalnym.

W planach centrum są szkolenia i warsztaty ogólne dotyczące potrzeb OzN i specjalistyczne dotyczące standardów dostępności i projektowania uniwersalnego. Obok architektów i urbanistów przewidziano w nich udział specjalistów zajmujących się polityką przestrzenną. Ze wsparcia w oferowanego w ramach projektu będą mogli skorzystać m.in. przedstawiciele instytucji publicznych (np. urzędnicy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, pracownicy szkół czy instytucji kultury), deweloperzy, projektanci oraz architekci (w tym architekci wnętrz i krajobrazu) a także reprezentanci NGO i samego środowiska OzN.

Projektowanie uniwersalne: doświadczenie, które przydaje się nie tylko specjalistom
Stałym ważnym elementem także w innych projektach realizowanych przez SANS, oprócz likwidacji barier i promowania idei projektowania uniwersalnego, są warsztaty empatyzujące, co również wyróżnia tę placówkę na tle innych, także państwowych uczelni. Empatia nie tylko wobec osób ze specjalnymi potrzebami, ale także wobec otoczenia, krajobrazu i środowiska jest w tym projektowaniu niezwykle ważna. Takim przykładem empatii wobec środowiska, w którym funkcjonuje SANS, jest sensoryczny kwietnik przed wejściem do jej głównej siedziby, który pełni nie tylko funkcję estetyczną. Osobom z ograniczoną możliwością poruszania się wskazuje, że oprócz schodów prowadzi do niego inna droga, bezbarierowa, poprzedzona niewielką pochylnią. Ale ma on jeszcze jedno ważne znaczenie – ułatwia orientację w terenie osobom niewidomym i słabowidzącym. Siedziba główna uczelni mieści się bowiem w otoczeniu niewielkich biurowców i warsztatów samochodowych. Charakterystyczny zapach tych ostatnich znacznie różni się od tego, który wydzielają pięknie kwitnące rośliny zmieniające się w zależności od pory roku.

Zobacz galerię…

Halina Guzowska, fot. autorka, Sopocka Akademia Nauk Stosowanych

Data publikacji; 20.07.2026 r.