Śląska Książnica podsumowuje „W teatralnym klimacie”

Od 11.sierpnia do 31 grudnia 2025 r. Dział Biblioterapeutyczny Biblioteki Śląskiej w Katowicach realizował projekt „W teatralnym klimacie” (Kultura dostępna), dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zaadresowany był do osób najbardziej zagrożonych wykluczeniem z kultury, tj. dzieci i dorosłych z dysfunkcjami słuchu, seniorów, podopiecznych DPS-ów, osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami.

Beneficjentom projektu zapewniono udział w spektaklach teatralnych oraz w różnorodnych przedsięwzięciach skupionych wokół teatru, dostosowanych do ich potrzeb i możliwości percepcyjnych. Dla osób z dysfunkcjami słuchu były tłumaczone na polski język migowy przez certyfikowanego tłumacza PJM. Wszystkim uczestnikom projektu zapewniono transport.
W ramach realizowanego projektu w Małopolskim Ogrodzie Sztuki, będącego jedną ze scen Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie jego uczestnicy obejrzeli „Romea i Julię” Williama Szekspira w całkowicie nowej, eksperymentalnej interpretacji. Spektakl, wyreżyserowany przez Dominikę Feiglewicz i Zdenkę Pszczołowską. został przedstawiony w języku fonicznym i migowym, posłużono się także napisami widocznymi na ekranach.

Przed rozpoczęciem spektaklu pracownicy teatru zaznajamiali widzów z jego fabułą, zapowiadając to, co wydarzy się na scenie. Zaprezentowali również kostiumy i scenografię oraz objaśniali podstawowe pojęcia i zjawiska związane z funkcjonowaniem teatru.

Historia pięknej, aczkolwiek tragicznej miłości została zagrana na scenie przez dwie pary aktorskie: jedna posługiwała się językiem fonicznym, druga – migowym.
Poprzez ruch, dotyk i taniec aktorzy, przełamując bariery komunikacyjne, wyrażali emocje często ekstremalne i poruszające bardzo mocno nie tylko widzów z dysfunkcją słuchu.

Długo jeszcze po spektaklu dyskutowano na temat niekowencjonalnej interpretacji aktorów oddających na scenie fizyczną bliskość dwojga kochanków. Dotykiem i tańcem, bez słów, pokazali siłę łączącego ich uczucia.

Wśród publiczności byli seniorzy, uczestnicy Środowiskowego Domu Samopomocy Brata Alberta w Katowicach; mieszkańcy Domu Pomocy Społecznej św. Antoniego w Świętochłowicach, prowadzonego przez Caritas Archidiecezji Katowickiej, dorosłe osoby niesłyszące oraz uczniowie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Raciborzu. Wszyscy są użytkownikami Biblioteki Śląskiej.

Beneficjenci projektu, wśród których były również osoby niesłyszące zrzeszone w Polskim Związku Głuchych, uczestniczyli także w spektaklu „Odlot”, wystawianym przez Teatr Miejski w Gliwicach. Tekst: Fred Apke. Tłumaczenie: Marta Klubowicz. Reżyseria: Jerzy Jan Połoński. W opinii widzów prezentowany spektakl to mądry i szlachetny przekaz, który skłania do refleksji i zastanowienia. Żywiołowo reagowali już w jego trakcie, ale także dyskutowali po zakończeniu w kuluarach, jak i w czasie drogi powrotnej do Katowic.

Następny spektakl oglądano w Krakowie. W Teatrze Bagatela uczestnicy projektu obejrzeli „Przygody Tomka Sawyera” – przedstawienie na podstawie powieści Marka Twaina. Adaptacja sceniczna: Jerzy Jan Połoński. Reżyseria: Krzysztof Materna.

„Ta musicalowa, porywająca wersja przygód Tomka – nastoletniego, skłonnego do psot urwisa, który okazuje się chłopcem bardzo odpowiedzialnym, przyzwoitym i wrażliwym – zachwyciła widzów” – napisano opisując to wydarzenie w poście Działu Biblioterapeutycznego Biblioteki Śląskiej.

W listopadzie w Teatrze Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana w Będzinie, w ramach uczestnictwa w projekcie „W teatralnym klimacie”, oklaskiwano spektakl Spór o pantofelek, czyli „Kopciuszek”. Tekst: Jan Brzechwa. Reżyseria: Piotr Charczuk, Agnieszka Raj-Kubat. Tłumaczony na język migowy.

Bardzo ważnymi beneficjentami projektu były także dzieci. W tym spektaklu stanowiły zdecydowaną większość publiczności. Nie tylko uczestniczą w spektaklach, ale także biorą udział w warsztatach, poznając kulisy teatru. Tym razem byli to wychowankowie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Raciborzu.
Na stronie realizatora projektu czytamy: „Ta, oparta na pięknym tekście Jana Brzechwy, adaptacja urzekła młodych widzów m.in. oryginalnymi, barwnymi kostiumami, efektami specjalnymi, a także obecnością elementów kultury hip-hopu. Rzadko bowiem można zobaczyć, jak bajkowa macocha czy też siostry Kopciuszka… rapują. /…/… spektakl, obudził w młodych widzach niezwykłe emocje, wspaniałe reakcje i chęć współpracy z aktorami. Solidarność z tytułowym Kopciuszkiem, wspieranie go w życiowych trudach i niegodziwościach, jakich doświadcza ze strony innych to przecież nie tylko wspaniała lekcja teatralna, ale także lekcja empatii, potrzebna nie tylko w teatrze, ale także w życiu”.

Nastepnym wydarzeniem był wyjazd do Teatru Polskiego w Bielsku-Białej na spektakl „Viva Maria”, który był musicalową wersją życia i początków kariery artystycznej najsłynniejszej bielszczanki – Marii Koterbskiej. W swingowym rytmie zaprezentowano jej wszystkie największe przeboje, Autorem musicalu był Roman Frankl – syn artystki.
Tym razem na dwa weekendowe spektakle do Teatru Polskiego przybyły osoby z dysfunkcją słuchu zrzeszone w Polskim Związku Głuchych, a także grupa seniorów użytkowników Biblioteki Śląskiej.

W ramach projektu w grudniu 2025 r. jego beneficjentów zaproszono także na niezwykle ciekawą prelekcję na temat dziejów unikatowej Lwowskiej Biblioteki Teatralnej. Jej zbiory po II wojnie światowej znalazły się w Katowicach, a od 1978 r. są przechowywane w Bibliotece Śląskiej.

Fascynującą prelekcję pn. “Spotkajmy się w Teatrze Lwowskim” – o jego historii i przemianach w ciągu dziesięcioleci – wygłosiła z imponującą erudycją, wiedzą i pasją dr Barbara Maresz, kierująca Działem Zbiorów Specjalnych Biblioteki Śląskiej.

Teatr Cieni – teatr wyobraźni, warsztaty teatralne, prowadzone przez Karolinę Kowal z Działu Edukacji Śląskiego Teatru Lalki i Aktora ATENEUM w Katowicach, to kolejne przedsięwzięcie zrealizowane w ramach projektu “W teatralnym klimacie”. Uczestnicy warsztatów teatralnych stworzyli z kolorowej folii m.in. dinozaura Bazylego, jaszczura Adasia czy motylicę Madzię… Wymyślili im osobowość, osobiste historie i przedstawili w teatrze cieni, eksperymentując z własną wyobraźnią…
W warsztatach wzięli udział podopieczni Środowiskowego Domu Samopomocy Brata Alberta w Katowicach oraz Caritas Domu Pomocy Społecznej św. Antoniego w Świętochłowicach.

Wszyscy wyżej wymienieni, wspólnie z uczestnikami WTZ Promyk Katowice – Nikiszowiec, oklaskiwali spektakl „(Prawie) ostatnie święta” na podstawie tekstu znanego pisarza, głównie kryminałów, Jo Nesbǿ. Przekład: Iwona Zimnicka. Adaptacja i reżyseria: Grzegorz Eckert.
Przedstawienie będące zwieńczeniem projektu „W teatralnym klimacie” zaprezentowano w Śląskim Teatrze Lalki i Aktora ATENEUM w Katowicach.
W sposób komediowy i żartobliwy aktorzy opowiadają o próbach skomercjalizowania świąt Bożego Narodzenia. Jednak bohaterowie spektaklu skutecznie temu przeciwdziałają, dostarczając wielu powodów do radości na scenie i wśród widowni…

Idealnym podsumowaniem projektu są słowa prowadzących projekt z ramienia BŚ: „…żywiołowa, entuzjastyczna, rozśpiewana i roztańczona reakcja na to, co rozgrywało się na scenie, jest dla nas kolejnym dowodem na to, jak bardzo teatr porusza emocje widzów i jak bardzo uzasadnione i potrzebne są zorganizowane przedsięwzięcia, które umożliwiają kontakt z tą instytucją osobom mającym utrudniony dostęp do kultury.”

Przedstawienia, prelekcje, spotkania były tłumaczone na polski język migowy przez certyfikowaną tłumaczkę PJM Mariolę Czadankiewicz-Klimek, która współpracowała z Biblioteką Śląską przy realizacji projektu „W teatralnym klimacie”.
Wszystkie przedsięwzięcia w ramach tego projektu dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Zobacz galerię…

Iwona Kucharska, fot. z profilu Działu Biblioterapeutycznego BŚ na FB, Jeremi Astaszow, autorka

Data publikacji: 22.01.2026 r.