MZ opublikowało rekomendacje ekspertów dotyczące Centrów Zdrowia Psychicznego

Budżet Centrum Zdrowia Psychicznego miałby zależeć nie tylko od liczby mieszkańców, ale także od efektów i rodzaju udzielanej pomocy – zakłada propozycja zawarta w Raporcie końcowym zespołu ekspertów, opublikowanym przez Ministerstwo Zdrowia.

Raport końcowy zespołu do spraw zmian systemowych w Centrach Zdrowia Psychicznego zawiera rekomendacje dla Ministerstwa Zdrowia dotyczące modelu działania CZP po zakończeniu pilotażu.

Zespół ekspertów zaproponował, aby na budżet CZP składały się trzy elementy. Oprócz stawki bazowej, opartej o populację, byłaby to także składka jakościowa uzależniona od spełniania wskaźników takich jak np. czas pierwszej wizyty, liczba rehospitalizacji. Trzecim elementem byłaby składka funkcjonalna, zależna od liczby i kategorii pacjentów, a nie tylko od samej gotowości do świadczenia usług. Propozycja zespołu zakłada, że budżet populacyjny CZP będzie ustalany na rok.

W raporcie zaznaczono, że model oparty na budżecie populacyjnym zapewnił stabilność finansową centrów, ułatwiał im planowanie budżetu. Podkreślono jednocześnie, że finansowanie nie zawsze odpowiadało realnemu zapotrzebowaniu i intensywności udzielanej pomocy. W ocenie autorów raportu zabrakło odpowiednich procedur rozliczania pacjentów z ciężkimi, przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi.

Eksperci uważają, że system psychiatrii środowiskowej dorosłych powinien być oparty o trzy stopnie opieki. Na I poziomie byłyby to centra zdrowia psychicznego w całym kraju. CZP miałyby udzielać szybkiego dostępu do kompleksowej opieki blisko domu. Jako ważne eksperci ocenili wprowadzenie krótkoterminowej psychoterapii indywidualnej i grupowej, wsparcia psychologicznego, integracji społecznej i koordynacji leczenia z podstawową opieką zdrowotną.

II i III poziom zakładałby opiekę wysokospecjalistyczną. Na II poziomie leczenia byliby pacjenci, którzy wymagają szczególnej diagnostyki i terapii np. w przypadkach lekooporności, zaburzeń przewlekłych i ciężkich, rzadkich schorzeń psychiatrycznych czy współwystępowania trudnych chorób somatycznych. Na III poziomie – pacjenci z lekooporną depresją leczeni z zastosowaniem esketaminy, ketaminy, elektrowstrząsów czy przezczaszkowej stymulacja magnetycznej.

Zespół do spraw zmian systemowych w Centrach Zdrowia Psychicznego, powołany przez MZ w grudniu 2024 r., pracował nad wdrożeniem modelu opieki środowiskowej po zakończeniu trwającego od 2018 r. pilotażu CZP. Kwestią sporną podczas rozmów z Ministerstwem Zdrowia były m.in. zasady finansowania działalności CZP po zakończeniu pilotażu. W grudniu 2024 r. ulicami Warszawy przeszedł Żółty Marsz w obronie modelu opieki realizowanego w pilotażu centrów zdrowia psychicznego i zasad finansowania CZP. Media pisały o propozycji MZ powrotu do modelu płacenia z usługę, jednak ówczesny wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny zaprzeczył, żeby takie rozwiązanie było brane pod uwagę.

Obecnie w ramach pilotażu finasowanie CZP opiera się na ryczałcie na populację.

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że do końca marca przedstawi finalny model Centrów Zdrowia Psychicznego.

CZP skupiają się na opiece zorganizowanej blisko pacjenta w mniejszych ośrodkach pomocy medycznej, zapobieganiu kryzysom psychicznym, a gdy do nich dojdzie – na szybkim przywróceniu do równowagi.

Pod koniec 2025 r. w ramach pilotażu działało 117 centrów zdrowia psychicznego, które obejmowały ok. 51 proc. dorosłej populacji. Środki finansowe na pilotaż od 2018 roku do końca 2025 roku oszacowano na 8,93 mld zł. Pilotaż CZP został przedłużony do końca 2026 r. Obecnie stawka kapitacyjna w ramach ryczałtu na populację to 82,55 zł.

Eksperci cytowani w raporcie przewidują, że mimo prognozowanego spadku populacji o 6 proc. do 2040 r., liczba osób z zaburzeniami psychicznymi może wzrosnąć o 10–20 proc., a w przypadku zaburzeń lękowych i PTSD nawet o 25 proc. Podkreślili, że w Polsce podobnie jak w całej UE, zaburzenia psychiczne rozpowszechniły się przez pandemię COVID-19, wojnę na Ukrainie oraz zmiany klimatyczne. Autorzy raportu końcowego zaznaczyli, że wymaga to lepszej odpowiedzi systemu ochrony zdrowia psychicznego. (PAP)

kno/ agz/, fot. freepik.com

Data publikacji: 18.02.2026 r.