„Wsłuchać się w „Głosy z Houston”. Prawda, przed którą uciekamy

W Krakowie została zorganizowana premiera spektaklu „Głosy z Houston” w reżyserii Macieja Sikorskiego. To kulminacja społecznego i profilaktycznego projektu Teatru EXIT, którego aktorami są osoby z różnymi niepełnosprawnościami. Sztuka bazuje na twórczości pacjentów Szpitala Klinicznego im. dr. Józefa Babińskiego w Krakowie. Wcześniej w tej lecznicy został zorganizowany wernisaż wystawy dwóch artystek. Przedsięwzięcie stanowi odpowiedź na potrzebę rozmowy o zdrowiu psychicznym.

12 lutego odbyła się premiera poetycko-muzycznego spektaklu „Głosy z Houston”. Wydarzenie zostało zorganizowane w Centrum Kultury im. Św. Jadwigi w Krakowie. W ubiegłym roku Teatr EXIT wystawił przedpremierowo ww. sztukę na kilku scenach. Te pokazy stanowiły etap związany z wypracowaniem ostatecznej wersji przedstawienia. Były też przygotowaniem do kulminacji projektu „Psychoarty. Głosy z Houston”.

– Jako teatr mamy swoją siedzibę na próby, ale to nie jest nasza scena. Zagraliśmy 4 razy przedpremierowo, aby ćwiczyć w strojach i z muzykami. Natomiast dzisiaj była oficjalna premiera z wszystkimi elementami dekoracji, w tym z tymi pięknymi mózgami. Ponadto dołączyliśmy naszego przyjaciela, wybitnego jazzowego kontrabasistę Adama Szabasa Kowalewskiego, żeby to wzbogacić jeszcze muzycznie – powiedział „NS” Maciej Sikorski, twórca Teatru EXIT oraz reżyser spektaklu.

„Głosy z Houston” stworzył w oparciu o teksty autorstwa pacjentów Szpitala Klinicznego im. dr. Józefa Babińskiego w Krakowie. To największa w Małopolsce placówka specjalizująca się w leczeniu osób z zaburzeniami psychicznymi oraz uzależnionych od alkoholu. Powstała w 1917 r., przez pacjentów określana jest potocznie jako Houston. W spektaklu pojawiają się wiersze i piosenki autorstwa Sylwii Mensfeld, Pawła Podgórskiego oraz Waldemara Gawrona.

– O osobach w kryzysie psychicznym czy osobach chorych psychicznie hospitalizowanych bardzo często mówią sąsiedzi, bo są przerażeni. Mówi rodzina, bo nie daje sobie rady i nie wie jak postępować. I mówią lekarze, którzy stawiają diagnozę. A my po prostu nie za bardzo tych ludzi słyszymy. I cały ten projekt „Psychoarty. Głosy z Houston” jest właśnie po to, żeby oddać głos ludziom, jak to ktoś nazwał pięknie, po drugiej stronie dnia – opisał Maciej Sikorski.

Wspomniana twórczość odnosi się do wewnętrznych przeżyć i doświadczeń ww. autorów. Oni postawili na język pełen emocji, niekiedy dosadny. W nim ból miesza się z niepewnością czy poszukiwaniem sensu w kryzysowych sytuacjach. Na scenie przeżycia są wyrażane przez aktorów Teatru EXIT, który tworzą osoby z różnymi niepełnosprawnościami. Przekaz uzupełnia muzyka Adama Szewczyka. Istotnym elementem całości jest oprawa wizualna. Ona jest oparta na fotografiach Kamili Kansy, a współtworzona z Olgierdem Chmielewskim.

Zrozumieć kryzys
Po premierze odbyła się debata na temat profilaktyki i sposobów radzenia sobie z kryzysami psychicznymi. Maciej Sikorski wspomniał o filmie „Po drugiej stronie dnia” W tej produkcji Teatru EXIT występuje śpiewak operowy Rafał Siwek. I on mówi, że każdy z nas nosi w sobie zalążek choroby psychicznej. Wszystko tylko zależy od proporcji.

Paweł Podgórski, którego twórczość pojawia się w spektaklu, wielokrotnie przebywał w szpitalu. Jak zaznaczył, nie zdawał sobie sprawy, że to nie on jest tak naprawdę poszkodowany w tym wszystkim. I nie jest osobą, która ma taki straszny kryzys. Tylko bliscy, którzy go odwiedzali – dziewczyna, przyjaciel i mama. Dopiero po latach dotarło do niego, że ten kryzys to jest nie tylko jego, tylko całej sieci wsparcia, którą na szczęścia ma.

Z kolei rzecznik prasowy i aktor Teatru EXIT Kamil Padlikowski podkreślił, że zdrowie psychiczne to temat, który jest studnią bez dna. Poprzez przygotowane produkcje, w tym projekt „Psychoarty. Głosy z Houston”, grupa nie chce go jednoznacznie zamykać. Zamierza go otworzyć, aby jak najwięcej ludzi zrozumiało chociaż trochę dynamikę i specyfikę chorób psychicznych.

W kształtowaniu świadomości pomaga stała wystawa „Uważaj na głowę”, którą od 2016 roku można oglądać na terenie Szpitala Klinicznego im. dr. Józefa Babińskiego w Krakowie. Jak przyznał Maciej Sikorski, ekspozycja wstrząsnęła nim i aktorami Teatru EXIT. Sprawiła, że przygotował scenariusz filmu „Po drugiej stronie dnia”. Postawił na konwencję schodzenia do piekła, niczym w „Boskiej Komedii”. Ale po osiągnięciu dna psychicznego i duchowego następuje powolne wychodzenie.

Droga do prawdy
Projekt „Psychoarty. Głosy z Houston” dotarł też do Szpitala im. dr. Józefa Babińskiego. 9 lutego obok sali teatralnej odbył się wernisaż wystawy dwóch artystek. Do końca miesiąca można tam podziwiać czarno-białe fotografie Kamili Kansy (Laury Makabresku) oraz plakaty wykładowczyni łódzkiej ASP Anety Kosin.

– Kamila Kansy, która ma też doświadczenia kryzysu psychicznego, użyczyła swoich prac do naszego spektaklu. One są na wystawie, to taki cykl zmagania się z pewnymi siłami ciemności. Natomiast Aneta Kosin dostała zadanie rezonowania z sześcioma wierszami pacjentów szpitala. Ona ma wielką umiejętność zamykania treści w znaku graficznym – opisał Maciej Sikorski.

W trakcie wydarzenia wystąpili aktorzy Teatru EXIT. Przeczytali wybrane utwory pacjentów Szpitala im. dr. Józefa Babińskiego. Dla pomysłodawców projektu ważne było to, że w wernisażu uczestniczyło sporo osób z ośrodków zajmujących się wsparciem w kryzysie psychicznym.

– To wystawa, wobec której nie można przejść obojętnie. Wszyscy mamy w swoim otoczeniu osoby, których właśnie się boimy albo odsuwamy je na dystans i nie potrafimy ich zrozumieć. Cały ten projekt to jest próba dostarczania głosu, budowania empatii, zrozumienia, ale też prawdy, przed którą uciekamy – podsumował twórca Teatru EXIT.

Zobacz galerię…

Tekst i fot. Marcin Gazda

Data publikacji: 24.02.2026 r.