Centrum Komunikacji dla OzN: dostępność zaczyna się od możliwości porozumiewania się

Choć trudno w to uwierzyć, aż 4 miliony mieszkańców naszego kraju, czyli blisko 11 proc. populacji, doświadcza wykluczenia komunikacyjnego. Bywa, że proste czynności typu zakupy, telefoniczne zamówienie wizyty u lekarza, rozmowa z urzędnikiem, czy choćby zrozumienie tekstu, stanowią dla nich barierę nie do pokonania. Sytuację tę ma zmienić powołane w ramach projektu krajowe Centrum Komunikacji i 16 Regionalnych Centrów Komunikacji, które w najbliższych tygodniach zaczną świadczyć swoje usługi.

9 marca br. w siedzibie Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej w Warszawie odbyła się konferencja upowszechniająca projekt „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”. Jest on realizowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w partnerstwie z Polskim Związkiem Głuchych (PZG) oraz Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI) w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

Projekt stworzenia Centrum Komunikacji – jak podkreślają jego realizatorzy – wynika z konieczności zaspokojenia potrzeb w zakresie komunikacji osób z niepełnosprawnościami na równi z innymi osobami – zgodnie z zapisami Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Celem projektu jest zapewnienie usług w zakresie bieżącego komunikowania się OzN. Dotyczy to m.in. osób z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, niepełnosprawnością intelektualną, problemami zdrowia psychicznego i spektrum autyzmu, posługujących się Polskim Językiem Migowym (PJM) i Sposobami Komunikacji Osób Głuchoniewidomych (SKOGN), korzystających z transkrypcji mowy na tekst alternatywnych i wspomagających sposobów komunikacji (AAC).

O olbrzymim zainteresowaniu projektem świadczy udział w tym wydarzeniu, obok przedstawicieli dwóch wymienionych już ministerstw i parlamentu, reprezentantów wielu ważnych instytucji krajowych m.in.: Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Zdrowia, PFRON-u, ZUS-u, GUS-u, CIOP-u, Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, naukowców oraz praktyków – na co dzień pracujących w organizacjach pozarządowych działającymi na rzecz OzN.

Maja Nowak, sekretarz stanu w MRPiPS, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, przybliżając w swym wystąpieniu ideę tej nowej ważnej instytucji, powiedziała m.in.
– Komunikacja jest podstawą samodzielności i uczestnictwa w życiu społecznym. Jeśli ktoś nie może się samodzielnie komunikować albo nie ma dostępu do informacji w formie, która jest dla niego zrozumiała, w praktyce zostaje wykluczony z wielu obszarów życia. Dlatego właśnie powstaje Centrum Komunikacji i regionalne centra w każdym regionie naszego kraju. Nie po to, żeby tworzyć kolejną instytucję, ale po to, żeby otwierać drzwi, które dla wielu osób dzisiaj z powodu wykluczenia komunikacyjnego są zamknięte. Centrum Komunikacji to w gruncie rzeczy bardzo prosta idea: państwo powinno być dostępne dla każdego obywatela a dostępność zaczyna się od możliwości porozumiewania się i właśnie po to są centra komunikacji. Kiedy osoba głucha może połączyć się z tłumaczem języka migowego, kiedy osoba niewidoma otrzymuje materiały czy ważne dla niej dokumenty w formie, którą może odczytać, kiedy osoba, która ma trudności z mową dostaje narzędzia pozwalające jej wyrazić własne potrzeby, wtedy komunikacja przestaje być barierą, a zaczyna być mostem – wyjaśniała wiceministra rodziny.

– Ten projekt jest innowacyjny, bo po raz pierwszy budujemy w Polsce system, który łączy różne formy komunikacji w jeden wspólny model wsparcia, ale jego prawdziwa siła nie tkwi w technologii. Tkwi w tym, że za każdą usługą stoi czyjaś historia. Centrum Komunikacji to nie jest tylko technologia. To historia pani Ewy, która dzięki tekstom łatwym do zrozumienia po raz pierwszy samodzielnie wyrazi swoje zdanie. Historia pana Marcina, przedsiębiorcy posługującego się PJM, który dzięki tłumaczeniu PJM będzie mógł uczestniczyć w spotkaniach biznesowych na równych zasadach jak jego koledzy z pracy. Albo historia pani Anny, niewidomej studentki, która dzięki materiałom w alfabecie brajla będzie mogła przygotować się do zajęć, tak samo jak inni studenci. To są historie o ludziach, o ich sprawności i sprawczości. O państwie, które powinno się stawać z każdym rokiem bardziej dostępne. Może współtworzyć świat wokół siebie na podobnych zasadach jak wszyscy inni obywatele – podkreśliła pełnomocniczka.

Regionalne Centra Komunikacji tworzą dwie organizacje pozarządowe uczestniczące w partnerstwie z MRPiPS, czyli Polski Związek Głuchych (obchodzący w tym roku 80-lecie istnienia) oraz Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Każda z nich odpowiada za 8 takich centrów. Droga do Centrum Komunikacji nie była łatwa ani prosta. Od początku 2025 roku w ramach prac projektowych zajęto się m.in. wyborem lokalizacji przyszłych centrów regionalnych, powołaniem zespołów ekspertów, standardami usług w zakresie AAC i ETR, szkoleniem specjalistów i konsultantów, rekrutacją przyszłej kadry.

PSONI odpowiada w tym projekcie za utworzenie Pionu II Centrum Komunikacji, czyli zapewnienie usług komunikacji wspomagającej i alternatywnej oraz dostępu do informacji dla osób korzystających z tekstu łatwego do czytania i zrozumienia (ETR) realizowane we wszystkich 16 centrach regionalnych. Natomiast zadaniem PZG jest utworzenie Pionu I zapewniającego usługi komunikacyjne i informację osobom komunikującym się w PJM, za pomocą transkrypcji mowy i SKOGN. Dodatkowo też zajmie się usługami świadczonymi przez Centrum Komunikacji jako wsparcie dla osób niewidomych i słabowidzących (Pion III).

Obsługę usług zdalnych zamawianych dla osób słabosłyszących, głuchych, głuchoniewidomych zapewnić ma specjalna aplikacja Centrum Komunikacji. Będzie ona dostępna w wersji webowej oraz mobilnej (iOS/Android).

Warto jeszcze dodać, że na stronie Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych oraz w portalu „Naszych Spraw” – dostępne jest już opracowanie „Standardy tekstu łatwego do czytania i zrozumienia. Rekomendacje dla języka polskiego”, przygotowane przez PSONI właśnie w ramach projektu Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami.

Halina Guzowska, fot. freepik.com

Data publikacji: 10.03.2026 r.