„Dostępność i wsparcie w dobie zmian” – pod takim hasłem odbyło się w dniach 26 – 27 marca jubileuszowe X Forum Uczelnianych Pełnomocników ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Zostało ono zorganizowane przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Biuro Wsparcia Osób z Niepełnosprawnościami we współpracy z: Uniwersytetem Medycznym im. Karola Marcinkowskiego, Uniwersytetem Ekonomicznym, Politechniką Poznańską oraz Akademią Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego.
Dwa dni wypełnione były ciekawymi prezentacjami, warsztatami, dyskusjami i spostrzeżeniami dotyczącymi szeroko pojętej dostępności. W auli Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM prezentowano doświadczenia uczelni związane z wdrażaniem standardów ułatwiających kształcenie studentom z niepełnosprawnościami. Wydarzenie – jak czytamy w materiale prasowym – stanowiło przestrzeń do wymiany doświadczeń i dyskusji nad rozwiązaniami sprzyjającymi budowaniu uczelni dostępnych oraz wspierających osoby z niepełnosprawnością. W spotkaniu wzięli udział reprezentanci uczelni współorganizujących wydarzenie, a także eksperci zajmujący się problematyką niepełnosprawności i wspierania osób z niepełnosprawnościami.
Podejście do kwestii udogodnień – kiedyś i dziś
Kilka dekad temu kwestia dostępności uczelni wyższych praktycznie w ogóle nie była nagłaśniana. Nie oznacza to oczywiście, że OzN na uczelniach wyższych nie było. Były, jednak ich odsetek był znacznie niższy aniżeli ma to miejsce obecnie. Przeszkodą w studiowaniu był przede wszystkim brak odpowiednich udogodnień wspierających ich edukację. Uczelnie nie były dostosowane pod względem architektonicznym. Studentki i studentów poruszających się na wózkach do sal znajdujących się na wyższych kondygnacjach budynku wnosili koledzy. Windy i podjazdy były rzadkością. O dostosowaniach w nauczaniu studentów neuroróżnorodnych w Polsce nikt wówczas nie słyszał. Kolejne lata przynosiły krok po kroku pozytywne zmiany i obecnie wiedza oraz świadomość w zakresie wdrażania udogodnień sprzyjających kształceniu studentów z niepełnosprawnościami jest o wiele większa niż kiedyś. Rzecz jasna, nie oznacza to, że wszystko w tej materii zostało poczynione.
Stosowanie prostego języka
Prof. UAM dr hab. Jarosław Liberek w swoim wystąpieniu odniósł się do zagadnienia prostego języka jako najstarszego i niezawodnego sposobu na porozumienie. Wyjaśnił uczestnikom, że prosty język to taki, dzięki któremu odbiorca rozumie tekst szybko i niekłopotliwie, już po pierwszym czytaniu. Dzięki temu, że zrozumie treść przekazu, będzie mógł postąpić zgodnie z tym, co mu odebrany tekst zasugeruje, o ile tekst będzie coś sugerował, bo przecież może dostarczać tylko jakiejś informacji – na przykład takiej, że będzie padał deszcz. Nie jest sztuką mówić w sposób skomplikowany o skomplikowanych problemach. Sztuką jest mówić w sposób prosty o skomplikowanych problemach. Przeciętny człowiek – jak podkreślił profesor – o wiele mniej ceni kogoś, kto posługuje się długimi zdaniami, w których pełno trudnych, naukowych określeń, a o wiele bardziej ceni kogoś, kto potrafi prosto wytłumaczyć. Prosty język niweluje bariery w komunikacji, oszczędza czas, zmniejsza stres powodowany niezrozumiałością przekazu, buduje zaufanie. Stosowanie prostego języka przez uczelnie, w komunikacji z pracownikami i studentami, pomaga w odczytywaniu, rozumieniu oraz wykorzystywaniu przekazywanych informacji.
Myślenie o relacji z odbiorcą
Interesujący był warsztat zatytułowany: „Nie tylko prosty język, czyli słów kilka o tekście łatwym do czytania i rozumienia (ETR)”. Poprowadziła go Sandra Kaczmarek z poznańskiego UAM. Uczestnicy poznali podstawowe założenia tekstu łatwego. Dowiedzieli się, czym różni się on od prostego języka oraz w jakich sytuacjach jego stosowanie jest szczególnie istotne. Mieli okazję samodzielnie stworzyć przykładowy tekst w standardzie ETR, aby doświadczyć, jak bardzo zmienia się sposób przekazywania informacji i myślenie o relacji z odbiorcą. Podczas warsztatu rozmawiano również o roli uniwersytetu jako instytucji otwartej i odpowiedzialnej społecznie – miejsca łączącego różne środowiska i tworzącego przestrzeń do spotkania, dialogu oraz współpracy, w którym osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą być obecne nie tylko jako odbiorcy wydarzeń, lecz także jako partnerzy działań społecznych. Włączanie ich w pełne uczestnictwo w życiu zawodowym, kulturalnym i społecznym umożliwia właśnie tworzenie treści w tekście łatwym do czytania.
Egzekwowanie wiedzy przy jednoczesnym zapewnieniu dostępności
O praktycznych problemach związanych z kształceniem studentów z niepełnosprawnością na kierunkach medycznych opowiedziała dr n.med. Barbara Purandare z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Jednym z takich problemów jest kwestia nauki przeprowadzania resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) przez studentów z niepełnosprawnościami. Chodzi tutaj o sprawdzanie wiedzy w taki sposób, aby odbywało się ono z uwzględnieniem ograniczeń takich studentówi (np. niemożnością użycia siły nacisku dłońmi na klatkę piersiową podczas resuscytacji), czyli odpowiedniego dostosowania metod nauczania i technik działania, aby zapewnić bezpieczeństwo w sytuacji udzielania pomocy. Dostosowanie to opiera się na modyfikacji procesu edukacyjnego oraz wykorzystaniu dostępnych technologii wspomagających.
Studenci z niepełnosprawnościami kształcący się na uczelniach medycznych mają pełne prawo do realizacji procesu kształcenia z uwzględnieniem ich indywidualnych potrzeb i możliwości zdrowotnych. Uczelnie zaś mają obowiązek dostosowania formy nauczania do indywidualnych potrzeb studentów, aby umożliwić im pełne uczestnictwo w zajęciach dydaktycznych. Na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu działa Biuro ds. Osób z Niepełnosprawnościami, aby te osoby wspierać i jak najlepiej im służyć w trakcie całego okresu trwania nauki. Takie biura działają na większości uczelni wyższych oferując doradztwo oraz pomoc w adaptacji materiałów edukacyjnych.
Skafander geriatryczny
Uczestnicy Forum wzięli również udział w praktycznym warsztacie z wykorzystaniem tzw. skafandra geriatrycznego, wózków ortopedycznych oraz okularów symulujących różne wady wzroku. Osoby uczestniczące w warsztacie miały okazję sprawdzić poruszanie się w terenie o zróżnicowanej nawierzchni i nachyleniu oraz zapoznać się z jakimi wyzwaniami mogą mierzyć się osoby o różnych potrzebach związanych z mobilnością i niepełnosprawnością sensoryczną podczas studiowania.
Warsztat ten poprowadziła prof. dr hab. Alina Zajadacz z UAM. Tego rodzaju warsztaty, coraz częściej przeprowadzane w różnych obiektach użyteczności publicznej i przestrzeniach miejskich, dają namacalny pogląd na trudności, z którymi żyją osoby z niepełnosprawnościami czy ludzie starsi doświadczeni różnymi chorobami i wynikającymi z nich ograniczeniami.
Te praktyczne doświadczenia – poprzez ubranie skafandra geriatrycznego, spacer na wózku ortopedycznym czy założenie okularów symulujących konkretne wady wzroku – są znakomitym uzupełnieniem wiedzy teoretycznej. Kiedy poznajemy i uczymy się rozumieć, jakie trudności w codziennym życiu wiążą się z konkretną niepełnosprawnością, lepiej i skuteczniej możemy planować działania służące wyrównywaniu szans na pełne uczestnictwo w życiu społecznym tych osób. Gotowość do współpracy i współdziałania w zakresie tworzenia warunków przyjaznych kształceniu studentów z niepełnosprawnościami na uczelniach wyższych jest kluczowa, aby proces ten mógł się wydarzyć, a następnie był konsekwentnie realizowany.
Magazyn „Nasze Sprawy” objął patronat medialny nad X Forum Uczelnianych Pełnomocników ds. Osób z Niepełnosprawnościami.
Tekst i fot. Karolina Anna Kasprzak
Data publikacji: 02.04.2026 r.
