Regionalne Centrum Komunikacji w Krakowie. Realna pomoc dla OzN

Wiosną w Krakowie zostało otwarte Regionalne Centrum Komunikacji (RCK). Dzięki niemu można skorzystać z bezpłatnych usług, które ułatwiają codzienną komunikację. Oferta obejmuje m.in. tłumaczenia na PJM, przygotowanie tekstu łatwego do czytania i zrozumienia (ETR), a także wsparcie w komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC). Zainteresowanie ze strony grupy docelowej jest spore. Aby skorzystać z propozycji, nie trzeba posiadać orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Oficjalne otwarcie RCK nastąpiło 15 czerwca, a rozpoczęcie działalności – około 2 miesiące wcześniej. Siedziba znajduje się w biurowcu Biprostal przy ul. Królewskiej 57, na trzecim piętrze. Tego typu placówki funkcjonują we wszystkich województwach.

– Każde RCK działa na identycznych zasadach, z dwoma pionami. Po pierwszych miesiącach widzimy, że ten projekt jest naprawdę potrzebny. Zgłaszają się do nas osoby z niepełnosprawnościami, które uzyskują realną pomoc w różnych sytuacjach – komentuje Adam Stromidło, kierownik RCK w Krakowie i prezes Oddziału Małopolskiego Polskiego Związku Głuchych w Krakowie.

Wspomniane miejsca powstały w ramach projektu „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami” realizowanego od początku 2025 r. przez BON w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Natomiast partnerami są Polski Związek Głuchych oraz Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Te organizacje pozarządowe prowadzą po 8 placówek.

– Kiedy ten projekt powstawał i rozmawialiśmy o nim na Radzie Głównej PZG, to nie tylko ja miałem sporo wątpliwości. Zastanawialiśmy się, czy Centrum Komunikacji nie przejmie zadań PZG. Jednak szybko się okazało, że nasi tłumacze realizują nieco inne usługi. Natomiast RCK zapewnia wsparcie w różnych formach komunikacji – dodaje Adam Stromidło.

Tłumaczenie w mig
Centrum świadczy bezpłatne usługi. Wśród nich jest tłumaczenie z/na polski język migowy (PJM). Z tej propozycji można skorzystać online oraz stacjonarnie. Tego typu wsparcie przydaje się w różnych codziennych sytuacjach, np. u lekarza, w urzędzie czy w szkole podczas zebrania. Tłumacz był też potrzebny podczas uroczystości zakończenia roku szkolnego.

– Ponadto oferujemy tłumaczenie PJM SOS 24/7, czyli 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu. Odbywa się to w przypadku zagrożenia zdrowia czy życia, wystarczy kliknąć w aplikacji i następuje połączenie z tłumaczem. Po dwóch miesiącach działalności miałem informację, że w skali kraju zrealizowano ponad 100 takich połączeń. To bardzo dużo, a trzeba podkreślić, że komuś nawet uratowano życie – zaznacza Adam Stromidło.

RCK zapewnia też tłumaczenie tekstów i nagrań PJM, a także wsparcie tłumacza-przewodnika dla osób głuchoniewidomych. Ponadto można zamówić transkrypcję mowy na tekst. Oferta obejmuje również usługi z pionu III – przygotowanie dostępnych dokumentów: wydruk w alfabecie Braille’a, pliki cyfrowe .docx i .pdf, a także nagranie tekstu w pliku dźwiękowym.

– Działamy w ramach projektu, który szczegółowo określa naszą ofertę. To, co tutaj robimy, to jest również wspieranie niezależności osób z niepełnosprawnościami. Zależy nam na tym, aby każda z nich mogła po prostu siebie wyrazić i załatwić swoje sprawy, np. w urzędzie czy innym miejscu. Nie chcę tego nazywać pomocą, dla mnie to jest usuwanie bariery komunikacyjnej – podkreśla Ewa Nowak, koordynatorka z pionu I RCK w Krakowie.

Z ETR i AAC
RCK otrzymuje prośby o przygotowanie tekstu łatwego do czytania i zrozumienia – ETR. Jest to usługa w pełni zdalna, z której mogą korzystać m.in. osoby z niepełnosprawnością intelektualną, w spektrum autyzmu, starsze czy słabiej posługujące się językiem polskim. Poszczególne etapy tworzenia mają określone ramy czasowe, ale cały proces zajmuje około trzech tygodni.

– Do odbiorcy trafia tekst przekazujący informacje w możliwie przystępny i prosty sposób. Charakteryzuje się m.in. krótkimi zdaniami i akapitami, które dotyczą jednego tematu. Jeśli pojawiają się skrótowce, to są one wytłumaczone. Czcionka jest odpowiednio duża, aby treść była wygodna w czytaniu. Pojawiają się też ilustracje, które mają ułatwiać zrozumienie przekazu – mówi Zuzanna Smakosz, specjalistka ds. włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin.

RCK zapewnia też wsparcie w komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC). Najczęściej korzystają z niego osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Nie ma tu żadnego ograniczenia wiekowego, grupa odbiorców jest zróżnicowana – od dzieci po seniorów (np. osoby po udarach).

– Biorąc pod uwagę liczbę zgłoszeń, to nadreprezentowana jest grupa wiekowa do dziewiątego roku życia. To już pokazuje skalę tego, jak duża jest potrzeba, aby właśnie takie rozwiązania dotyczące AAC wprowadzać. W tym projekcie chcemy zebrać jak najwięcej informacji o zapotrzebowaniu, więc zależy nam na tym, żeby zgłaszały się do nas osoby w każdym wieku – podkreśla Zuzanna Smakosz.

Specjaliści z krakowskiego RCK docierają do uczestników na terenie całego województwa małopolskiego, aby najpierw przetestować różne metody komunikacji, a następnie stworzyć indywidualny system komunikacji. To m.in. gesty, książki z symbolami lub bardziej zaawansowane technologie, które można sprawdzić dzięki przymierzalni sprzętu do komunikacji alternatywnej.

– Nasi specjaliści, w ramach przymierzalni, mogą przywieźć zasugerowane przez nich urządzenia do uczestnika projektu w celu przetestowania. Dodatkowo nawiązaliśmy bliską współpracę z OWiT-ami. Jeśli więc ktoś uzna, że zaproponowana metoda jest dla niego odpowiednia, to może postarać się tam o darmowe wypożyczenie sprzętu na dłużej lub podjąć decyzję o złożeniu wniosku do PFRON-u o dofinansowanie na zakup – dodaje Zuzanna Smakosz.

Spore zainteresowanie
Projekt jest skierowany do indywidualnych OzN. Jednak nie trzeba przedstawiać orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wystarczy deklaracja w tej kwestii. Aby skorzystać z usług związanych z pionem I oraz III PZG (np. tłumaczenie z/na PJM), należy ściągnąć aplikację. W tej kwestii również można liczyć na wsparcie w krakowskim RCK.

– Część osób jest wykluczona cyfrowo, ale pomagamy im przystąpić do projektu. Są bowiem seniorzy, którzy w ogóle nie posługiwali się pocztą e-mail lub korzystali z niej kilka czy kilkanaście lat temu. Szukamy odpowiednich rozwiązań, np. wspólnie zakładamy bezpłatne konto. Natomiast warunkiem jest posiadanie telefonu. Podpowiadamy, jak ściągnąć aplikację i się w niej zarejestrować, bo jest też weryfikacja tożsamości – komentuje Ewa Nowak.

Jak można usłyszeć w krakowskim RCK, oferowane usługi cieszą się sporym zainteresowaniem nie tylko potencjalnych odbiorców. Dzieje się tak, ponieważ różne instytucje mają ustawowy obowiązek zapewnienia dostępności. Jednak nie zawsze się z niego wywiązują. Zdarza się, że swoje zadania usiłują przenieść na RCK, które broni się przed takimi praktykami.

– To jest projekt do grudnia 2027 roku, a więc są też założone różne wskaźniki na ten okres. Z pierwszych analiz wynika, że my je zrealizujemy znacznie wcześniej, może nawet jeszcze w tym roku. To jest przedsięwzięcie testowe, na koniec powstaną m.in. rekomendacje dla władz. Chcemy, żeby coś takiego było realizowane systemowo, nawet nie w ramach projektu, tylko jako zadania zlecone przez ministerstwo – podsumowuje Adam Stromidło.

Zobacz galerię…

Marcin Gazda, fot. autor

Data publikacji: 28.09.2026 r.