25 września 1912 roku powstała Międzynarodowa Federacja Farmaceutyczna (FIP), organizacja zrzeszająca farmaceutów z całego świata. Z jej inicjatywy w 2009 roku w Stambule dzień 25 września ustanowiono Światowym Dniem Farmaceuty. W Polsce Ogólnopolski Dzień Aptekarza obchodzony jest następnego dnia, tj. 26 września, we wspomnienie świętych Kosmy i Damiana, patronów aptekarzy. Od 1968 r. Międzynarodowy Dzień Farmaceuty obchodzony jest także 14 maja.
– Ten zawód ma wielowiekową historię: od starożytnych znachorów i zielarzy, przez średniowieczne regulacje prawne (m.in. edykt Fryderyka II Hohenstaufa z 1241 roku), aż po rozwój akademickiej farmacji w Polsce – kraju, w którym już w 1824 roku kobiety jako pierwsze na świecie otrzymały dyplomy magistra farmacji.
Każda z tych dat przypomina o naszej roli w systemie ochrony zdrowia – odpowiedzialności, wiedzy i trosce o pacjentów. Dziś nie jesteśmy już jedynie specjalistami od wydawania leków – jesteśmy profesjonalistami medycznymi, którzy czuwają nad bezpieczeństwem farmakoterapii, uczestniczymy w profilaktyce, prowadzimy przeglądy lekowe i realizujemy szczepienia ochronne – wskazują publicyści newslettera Naczelnej Izby Aptekarskiej.
W ciągu dekady liczba aptek ogólnodostępnych w Polsce zmniejszyła się o ponad 1700 placówek. Na koniec 2025 r. pozostało ich około 11 tys. Spadek liczby aptek następuje w momencie, gdy potrzeby zdrowotne społeczeństwa rosną. Polska bowiem szybko się starzeje – w 2025 r. liczba osób w wieku emerytalnym przekroczyła 7,9 mln, czyli ponad jedną piątą mieszkańców kraju.
Każda zamykana apteka oznacza potencjalnie mniejszą dostępność do farmaceuty, z którym pacjent może skonsultować sposób stosowania leku, działania niepożądane czy wątpliwości związane z farmakoterapią. Problem dostępności jest szczególnie istotny w mniejszych miejscowościach i na obszarach, gdzie jedna apteka może być jedynym łatwo dostępnym punktem kontaktu z profesjonalistą medycznym.
– Rozszerzanie roli farmaceuty oznacza zmianę sposobu, w jaki pacjent może korzystać z systemu ochrony zdrowia. Nie każda potrzeba zdrowotna wymaga wizyty u lekarza, a farmaceuta, dzięki swojej dostępności i kompetencjom, może w wielu sytuacjach stać się pierwszym miejscem konsultacji. To szczególnie istotne tam, gdzie problemem jest czas oczekiwania na świadczenie lub ograniczona dostępność lekarzy. Rozwój usług farmaceutycznych może więc nie tylko zwiększać komfort pacjenta, ale także racjonalniej wykorzystywać zasoby całego systemu – powiedział mgr. farm. Marcin Repelewicz, prezes Okręgowej Rady Aptekarskiej.
Starzenie się społeczeństwa oznacza większe zapotrzebowanie na leki i profesjonalne wsparcie w ich stosowaniu. Osoby starsze częściej korzystają z wielu preparatów jednocześnie, co zwiększa znaczenie prawidłowego dawkowania, przestrzegania zaleceń oraz wiedzy o możliwych interakcjach.
– W starzejącym się społeczeństwie wyzwaniem nie jest już tylko zapewnienie pacjentowi dostępu do samego leku, ale także do kogoś, kto spojrzy na jego farmakoterapię całościowo. Senior często korzysta z pomocy kilku specjalistów, a każdy z nich może wprowadzać kolejne preparaty do terapii. Farmaceuta może pomóc wychwycić sytuacje, w których poszczególne elementy leczenia nie są ze sobą właściwie skoordynowane. Dlatego dostępność apteki ma znaczenie nie tylko jako kwestia wygody czy realizacji recepty, ale jako element bezpieczeństwa i ciągłości opieki nad pacjentem – zwróciła uwagę prof. dr hab. n. med. Ewa Wender-Ożegowska, konsultantka krajowa w dziedzinie położnictwa i ginekologii.
Jednym z najważniejszych przykładów rozszerzania kompetencji farmaceutów jest również pilotaż dotyczący antykoncepcji awaryjnej. To kierunek, który pokazuje, jak duży potencjał ma wykorzystanie kompetencji farmaceutów w celu poprawy dostępności do świadczeń zdrowotnych. W ramach pilotażu rozpoczętego w 2024 r. farmaceuci w aptekach uczestniczących w programie mogą przeprowadzić konsultację i wystawić receptę farmaceutyczną na antykoncepcję awaryjną.
– W przypadku niektórych świadczeń zdrowotnych dostępność nie jest wyłącznie kwestią wygody – może decydować o tym, czy pacjent w ogóle skorzysta z pomocy w odpowiednim czasie. Apteka ma w tym zakresie wyjątkową przewagę: jest placówką blisko miejsca zamieszkania, do której pacjent może przyjść bez konieczności budowania całej ścieżki kontaktu z systemem ochrony zdrowia. Rozwiązania takie jak konsultacja farmaceutyczna dotycząca antykoncepcji awaryjnej pokazują więc szerszą zmianę – dostępność usług zdrowotnych zaczyna być równie istotna jak ich formalna dostępność. Jeśli apteka ma pełnić taką funkcję, musi jednak być rzeczywiście obecna tam, gdzie mieszkają pacjenci – podkreślił dr hab. n. med. i n. o zdr. Piotr Merks, ekspert w dziedzinie opieki farmaceutycznej, przewodniczący Związku Zawodowego Pracowników Farmacji.
Zmienia się również sama rola farmaceuty, który staje się szczególnie ważnym ogniwem systemu ochrony zdrowia. Jest profesjonalistą, do którego pacjent może zgłosić się bez wcześniejszego umawiania wizyty i uzyskać poradę dotyczącą farmakoterapii. Im starsze staje się społeczeństwo, tym większe znaczenie ma dostęp do farmaceuty, a tym samym dostęp do apteki.
IKa, fot. pixabay.com
Data publikacji: 28.09.2026 r.
