To lata efektywnych działań na rzecz osób z dysfunkcją wzroku. Polski Związek Niewidomych odegrał znaczącą rolę w wypracowywaniu standardów rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku i szkolenia specjalistów z tego obszaru. Czujemy dumę i radość, że od tylu lat możemy budować przyjazny świat dla osób niewidomych i słabowidzących.
Polski Związek Niewidomych (PZN) to największa w Polsce organizacja członkowska zrzeszająca osoby z dysfunkcją wzroku. Obejmuje siecią swoich placówek cały kraj. Obecnie działa 16 jednostek wojewódzkich, 278 kół terenowych oraz 23 wyspecjalizowane jednostki rehabilitacyjno-szkoleniowo-opiekuńcze. Organizacja pomaga niewidomym i słabowidzącym oraz ich bliskim w adaptacji do nowych warunków życia. PZN jest członkiem Światowej i Europejskiej Unii Niewidomych.
Wyspecjalizowane jednostki PZN
• 3 domy pomocy społecznej,
• 5 warsztatów terapii zajęciowej,
• 3 środowiskowe domy samopomocy,
• 5 ośrodków rehabilitacyjnych w Muszynie, Ciechocinku, Ustroniu, Bydgoszczy, Olsztynie,
• 1 placówka medyczno-rehabilitacyjna,
• 2 zakłady aktywizacji zawodowej,
• 3 szkoły,
• Instytut Tyflologiczny w Warszawie.
Pierwszy zjazd zjednoczeniowy PZN odbył się w 1951 r., a w 1954 r. rozpoczęto budowę Centralnego Ośrodka Niewidomych przy ul. Konwiktorskiej 9 w Warszawie, do którego PZN przenosi się dwa lata później. W kolejnych województwach powstają okręgi PZN, a na terenie powiatów – koła.
Kilka ważnych dat
Działalność rehabilitacyjna
• 1955 rok – organizujemy pierwszy obóz rehabilitacyjny dla uczniów i studentów.
• 1966 rok – rozpoczynamy szkolenie psów przewodników. W latach 2019–2023 w partnerstwie z kilkoma organizacjami wypracowujemy siedem standardów – hodowli, systemu szkolenia psów, przekazywania psów przewodników, szkolenia kadry, szkoły psów przewodników, wolontariatu, fundraisingu.
• 1978 rok – realizujemy koncepcję pomocy małym dzieciom także tym z dodatkowymi ograniczeniami. Powstają kluby rodziców, stowarzyszenia, turnusy, placówki rehabilitacyjne w całej Polsce.
• 1981 rok – we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim i wybitnymi brajlistami opracowujemy skróty brajlowskie zatwierdzone do użytku szkolnego przez ministerstwo. We współpracy z ośrodkami szkolno-wychowawczymi dla niewidomych i słabowidzących opracowujemy także notację matematyczną, chemiczną i fizyczną.
• 1983 rok – opracowujemy model rehabilitacji wzroku słabowidzących w Polsce. Powstaje Centralna Przychodnia Rehabilitacyjno-Lecznicza PZN w Warszawie, aktualnie taka poradnia znajduje się także w Olsztynie.
• 1985 rok – rozpoczynamy organizację turnusów na rzecz głuchoniewidomych w Polsce. W 1991 roku z inicjatywy PZN powstaje Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym (nie przetrwało, chociaż działalność na rzecz tej grupy jest prowadzona w wielu województwach).
• 1988 rok – opracowujemy standardy edukacji i rehabilitacji osób niewidomych chorych na cukrzycę oraz prowadzimy organizację turnusów.
• 1990 rok – w nowo pozyskanym budynku Krajowego Centrum Kształcenia Niewidomych w Bydgoszczy tworzymy Ośrodek Rehabilitacji i Szkolenia „Homer”. Są tam organizowane ogólnopolskie szkolenia z zakresu rehabilitacji podstawowej dla osób niewidomych i słabowidzących.
• 1995 rok – organizujemy turnusy dla niewidomych ze stwardnieniem rozsianym.
• 2023 rok – opracowujemy standardy szkolenia instruktorów orientacji przestrzennej i mobilności oraz standardy szkolenia osób niewidomych w orientacji przestrzennej.
• 2026 rok – podpisujemy umowę z wykonawcą na realizację inwestycji Wspomaganych Społeczności Mieszkaniowych (WSM) w Ośrodku PZN „Homer” w Bydgoszczy. Po zakończeniu prac budowlanych zamieszka tu 12 osób, głównie głuchoniewidomych. Będą one wspierane przez specjalistów pomagających im w niezależnym życiu.
Działalność szkoleniowa
• Obecnie w Centrum Rehabilitacji PZN, w miarę pozyskanych środków, opracowujemy autorskie programy rehabilitacji i szkolenia, a także szkolimy kadrę: instruktorów orientacji przestrzennej i mobilności, instruktorów czynności życia codziennego, specjalistów pracujących z dziećmi, trenerów metodyki pracy klockami LEGO Braille Bricks oraz liderów PZN.
Działalność edukacyjna
• 2015 rok – w Tyflogalerii PZN powstaje „Laboratorium ciemności”, czyli warsztaty dla osób widzących. W ich trakcie uczestnicy dowiadują się, jak radzą sobie osoby niewidome i słabowidzące oraz jak im pomagać.
• Obecnie w Instytucie Tyflologicznym PZN prowadzona jest również Pracownia Doboru Oświetlenia, gdzie osoby z dysfunkcją wzroku mogą dobrać odpowiednie dla siebie oświetlenie ułatwiające im wykonywanie różnych codziennych czynności.
Działalność wydawnicza
• 1948 rok – ukazuje się pierwsze czasopismo w brajlu pt. „Pochodnia”.
• 1966 rok – wydanie pierwszego numeru „Pochodni” w powiększonym druku, a w 2010 roku także w wersji elektronicznej.
• 1950 rok – zaczynają ukazywać się w brajlu czasopisma dla dzieci. W roku 1993 w powiększonym druku, a w 2010 roku w wersji elektronicznej.
• 1974 rok – zaczyna działać redakcja Wydawnictw Tyflologicznych. Powstaje ok. 150 publikacji oraz 6 programów rehabilitacyjnych dla specjalistów, rodziców i opiekunów oraz 4 podręczniki do nauki brajla.
• 1984 rok – powstaje czasopismo dla rodziców dzieci niewidomych.
• Obecnie PZN wydaje: „Pochodnię”, „Pod Lupą”, „Promyczek”, „Nasze Dzieci”, „Biuletyn Informacyjny PZN” – newsletter.
Popularyzacja wiedzy i czytelnictwa
• 1952 rok – założenie Biblioteki Centralnej PZN. W 2013 r. Biblioteka staje się częścią Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego MPPIS.
• 1961 rok – rozpoczynamy nagrywanie książek mówionych na taśmie szpulowej, a dekadę później także na kasetach magnetofonowych. W kolejnych latach powstaje Zakład Wydawnictw i Nagrań PZN obejmujący redakcje, studio i drukarnię.
• 1983 rok – organizujemy pierwsze w Polsce seminarium poświęcone tyflokartografii, które zaowocowało wydaniem 43 map tyflologicznych i 3 atlasów.
Działalność doradcza
• PZN dokonuje ocen i ekspertyz, głównie w zakresie dostępności architektonicznej, transportowej, informacyjno-komunikacyjnej i cyfrowej. W 2024 roku powstał przy Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Zespół ds. Dostępności. W jego ramach funkcjonuje również Zespół Roboczy ds. Dostępności dla Niewidomych i Słabowidzących, któremu przewodniczy przedstawiciel PZN.
Reprezentowanie osób z dysfunkcją wzroku
• 2008 rok – z inicjatywy Związku prawo farmaceutyczne nakłada obowiązek umieszczania brajla na opakowaniach leków.
• 2023 rok – działania PZN-u sprawiły, że w ramach specjalizacji okulistycznej prowadzony jest kurs dotyczący „Rehabilitacji osób niewidomych i słabowidzących”. Specjaliści z Instytutu Tyflologicznego i Przychodni Rehabilitacyjno-Leczniczej PZN prowadzą także wykłady dla lekarzy w trakcie studiów medycznych, a także w czasie różnych spotkań i konferencji.
• Przedstawiciele PZN są członkami Rady Organizacji Pacjentów przy Ministrze Zdrowia, Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta, Rady Działalności Pożytku Publicznego, Rady Dostępności przy Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Forum Dialogu przy PFRON.
Źródło informacji i grafiki: PZN
Data publikacji: 01.10.2026 r.
