Świat oczami dziecka, które odbiera go inaczej

Emilka z mamą

Czasami dopiero z perspektywy czasu rozumiemy, że sytuacje, które kiedyś wydawały nam się niezrozumiałe, były dla naszego dziecka ważnym komunikatem. Nie zawsze potrafiło powiedzieć, czego potrzebuje. Czasem mówiło o tym płaczem, odmową, gestem albo zachowaniem, którego nie umieliśmy od razu odczytać. Tak właśnie uczyłam się poznawać świat Emilki.

Droga, która zawsze prowadziła w prawo
Kiedy mieszkaliśmy w Niemczech, Emilka miała około dwóch lat. Jeździła już w spacerówce, a nasze spacery miały stałą trasę. Wychodziliśmy z domu, skręcaliśmy w prawo, szliśmy kawałek dalej i docieraliśmy do huśtawek. To była nasza codzienność. Pewnego dnia postanowiłam zmienić kierunek i pójść w lewo. Reakcja Emilki była bardzo silna – płakała tak intensywnie, że nie byliśmy w stanie kontynuować spaceru. Wracaliśmy więc i szliśmy znaną drogą, w prawo.

Z czasem zrozumieliśmy, że nie chodziło po prostu o upodobanie do jednej ulicy. Emilka potrzebowała, by znany porządek wydarzeń pozostał taki sam. Nawet kiedy musieliśmy dotrzeć do sklepu znajdującego się w przeciwnym kierunku, najpierw pokonywaliśmy naszą zwykłą trasę, a dopiero potem skręcaliśmy w stronę celu. Dziś podobne sytuacje nadal się zdarzają, choć dotyczą już innych miejsc i codziennych planów.

Na przykład podczas wizyty w galerii handlowej Emilka chce najpierw pójść na górę, zjeść frytki albo lody i chwilę pochodzić. Dopiero później możemy spokojnie zejść do sklepu spożywczego. Dla nas to stały element wspólnego wyjścia. Nauczyliśmy się uwzględniać tę potrzebę, zamiast za każdym razem walczyć o zmianę kolejności.

Własna przestrzeń nie oznacza braku uczuć
Innym wyzwaniem bywają spotkania ze znajomymi. Kiedy podchodzi do Emilki młodsze dziecko i próbuje zaprosić ją do wspólnej zabawy, ona często wybiera samotną aktywność. Lubi kręcić przedmiotami, zajmować się tym, co ją interesuje, i pozostawać we własnej przestrzeni. Nie zawsze chce, by do zabawy dołączało inne dziecko. Zdarza się, że je odpycha, a wtedy pojawia się płacz i niezrozumienie – zarówno po jednej, jak i po drugiej stronie.

Emilka chętnie dopuszcza do swojego świata mamę i tatę. To z nami lubi podejmować aktywności i dzielić czas. Ta obserwacja przypomina mi, że każde dziecko może mieć własny sposób nawiązywania kontaktu. Nie zawsze będzie on wyglądał tak, jak wyobrażają to sobie dorośli. Wspólna zabawa nie powinna być wymuszana tylko dlatego, że z zewnątrz wydaje się oczywistym oczekiwaniem.

To, co zwyczajne, nie zawsze jest obojętne
Z czasem zaczęłam zwracać uwagę także na drobne rzeczy. W restauracji znaczenie mogą mieć zapachy. Jeśli jedzenie pachnie Emilce nieprzyjemnie albo zapach jest dla niej zbyt intensywny, może nie zjeść posiłku. Zauważyłam również, że czesanie i kontakt ze szczotką przez długi czas były trudne. Teraz jest pod tym względem coraz lepiej, ale nadal staram się czesać ją delikatnie i z uważnością.

Nie oznacza to, że wszystkie miejsca pełne ludzi i dźwięków są dla niej nieprzyjemne. Co ciekawe, Emilka bardzo lubi galerie handlowe i chętnie odwiedza je w różnych miastach. Kiedyś sądziłam, że będzie unikać takich przestrzeni. Jej reakcje pokazały mi jednak, że nie można z góry zakładać, co będzie trudne, a co sprawi jej radość. Dzieci w spektrum autyzmu nie są takie same. Każde ma własne upodobania, granice i sposób odbierania otoczenia.

Uważność zamiast pochopnej oceny
Emilka macha rączkami, kiedy bardzo się cieszy. Dla nas to czytelny znak radości. Zdarza się jednak, że osoby z zewnątrz nie wiedzą, jak odczytać takie zachowanie. My jesteśmy do niego przyzwyczajeni, ale widzę, że nie każdy rozumie, co ono oznacza. Podobnie bywa z potrzebą powtarzalności, odmową wspólnej zabawy czy trudnością z zaakceptowaniem zmiany planu.

Nie piszę o tym po to, by każde zachowanie tłumaczyć jednym wyjaśnieniem. Chcę raczej pokazać, jak ważne jest zatrzymanie się i próba zrozumienia, co może stać za reakcją dziecka. Czasem potrzebuje ono więcej czasu, czasem przewidywalności, czasem przestrzeni, a czasem po prostu akceptacji tego, że nie ma ochoty na coś, co dla innych jest naturalne.

Uczymy się siebie nawzajem
Przez lata nauczyliśmy się wielu małych rzeczy, które ułatwiają nam codzienność. Wiemy, że warto uprzedzać Emilkę o tym, co będzie się działo, brać pod uwagę jej potrzeby i nie traktować każdej odmowy jak nieposłuszeństwa. Nie zawsze wszystko udaje się od razu. Nadal poznajemy jej sposób komunikowania się i szukamy rozwiązań, które będą dobre dla niej i dla całej rodziny.

Najważniejsze jest dla mnie to, by nie patrzeć na Emilkę wyłącznie przez pryzmat trudności. Jest dzieckiem, które ma swoje upodobania, radości, przyzwyczajenia i własny sposób poznawania świata. Uwielbia galerie, cieszy się na swój sposób, lubi obecność rodziców i coraz częściej pozwala na czynności, które kiedyś były dla niej trudne. To także jest jej historia.

Może więc zamiast pytać, dlaczego dziecko nie zachowuje się tak, jak oczekujemy, warto czasem zapytać: co próbuje nam w ten sposób powiedzieć? Co jest dla niego trudne, a co daje mu poczucie bezpieczeństwa? Czego potrzebuje, żeby poczuć się dobrze w sytuacji, która nam wydaje się zupełnie zwyczajna?

„Nie każde dziecko patrzy na świat tak samo. Ale każde zasługuje na to, by świat spróbował je zrozumieć.”

Nie zawsze możemy wejść do świata drugiego człowieka w pełni. Możemy jednak być uważni, cierpliwi i gotowi, by go poznawać. Czasami właśnie od tego zaczyna się prawdziwe wsparcie.

Justyna Turek, fot. archiwum autorki

Data publikacji: 20.11.2026 r.

Udostępnij

Zachęcamy do zapisania się do Newslettera

Przeczytaj również