WSM szansą na bezpieczny dom. Bariery na nie tylko budżetowe w drodze do marzeń

W kilkudziesięciu miejscowościach trwa budowa infrastruktury Wspomaganych Społeczności Mieszkaniowych (WSM). To efekt dwóch edycji programu PFRON-u. Dzięki niemu osoby z niepełnosprawnościami zyskają miejsca w jednoosobowych mieszkaniach. Jednak droga do otwarcia poszczególnych obiektów związana jest z różnymi wyzwaniami. Niekiedy potrzebne są dodatkowe środki finansowe na realizację inwestycji.

W październiku 2023 r. PFRON przyznał dofinansowania na projekty zgłoszone do pierwszej edycji Programu „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe. Wówczas zagwarantowano ponad 128 mln zł na 23 przedsięwzięcia, których celem jest utworzenie infrastruktury WSM.

Działania podjęte przez wybrane podmioty przedstawiliśmy w styczniu 2024 r. oraz w marcu 2025 r. Z kolei w czerwcu ub.r. Fundusz zatwierdził oceny wniosków złożonych do drugiej edycji ww. programu. W zestawieniu znalazło się 28 wnioskodawców, z łącznym dofinansowaniem w wysokości ponad 183 mln zł. Prezentujemy obecny stan kilku inwestycji zgłoszonych w dwóch naborach.

Towarzystwo Opieki Nad Ociemniałymi w Laskach
Około 740 m kw. wynosi całkowita powierzchnia WSM w Laskach. Obiekt z dwunastoma miejscami do zamieszkania jest już zbudowany i wyposażony. Wniosek o utworzenie infrastruktury został złożony przez Towarzystwo Opieki Nad Ociemniałymi w Laskach. Umowę dotyczącą realizacji inwestycji podpisano pod koniec 2023 r.
– Obecnie czekamy na oficjalne ogłoszenie przez PFRON zasad finansowania pobytu beneficjentów [odpowiedź uzyskana przed przyjęciem procedur realizacji programu, przyp. red.]. Natomiast cała inwestycja była opóźniona. Wynikało to z procedur administracyjnych oraz z poprawek, które leżały po stronie wykonawcy. Wszystkie wymagane pozwolenia uzyskaliśmy dopiero między świętami a początkiem 2026 roku – zaznacza Paweł Kacprzyk, prezes zarządu Towarzystwa Opieki Nad Ociemniałymi w Laskach.

PFRON wstępnie przyznał 6 mln zł na przygotowany projekt. W trakcie budowy dofinansowanie zostało zwiększone. Fundusz stworzył taką możliwość i część wnioskodawców z niej skorzystało, w tym właśnie Towarzystwo. Ten podmiot dołożył z własnych środków około 300 tys. zł. Kwota ta pochodziła częściowo z darowizn, a częściowo ze spieniężenia majątku.

– WSM budzi zainteresowanie, ale raczej wśród naszych absolwentów i darczyńców. Wiemy o kilku chętnych osobach. Jednak wciąż nie możemy prowadzić naboru ze względu na brak zatwierdzenia zasad finansowania [odpowiedź uzyskana przed przyjęciem procedur realizacji programu – przyp. red.]. W ubiegłym roku rozpoczęliśmy prace nad regulaminami przyjęć i pobytu – dodaje Paweł Kacprzyk.

Towarzystwo jest również w gronie podmiotów, którym przyznano dofinansowanie w drugiej edycji programu. W tym przypadku Fundusz zapewnia 7,5 mln zł. W planach jest utworzenie WSM w Gdańsku. Obecnie trwa procedura uzyskania pozwolenia na budowę. Podobnie jak w Laskach, spowodowało to opóźnienia. Wnioskodawca wystąpił do PFRON o aktualizację harmonogramu i czeka na odpowiedź.

– Mam nadzieję, że tak jak w Laskach, również na Pomorzu z sukcesem zakończymy inwestycję. Choć też zastanawiamy się, czy kwota dofinansowania będzie wystarczająca. Wiadomo, że w trakcie prac mogą pojawić się dodatkowe sprawy, które trudno przewidzieć na wczesnych etapach – podkreśla prezes zarządu Towarzystwa Opieki Nad Ociemniałymi w Laskach.

Fundacja L’Arche
Trwa budowa infrastruktury WSM w Śledziejowicach (powiat wielicki, woj. małopolskie). Plany zakładają, że ten etap zakończy się w październiku br. Pomysł na parterowy obiekt o powierzchni około 800 m kw. zgłosiła Fundacja L’Arche, której pierwsza wspólnota powstała w 1981 r. w ww. wsi. W umowie podpisanej w grudniu 2023 r. Fundusz zagwarantował dofinansowanie w wysokości 6 mln zł. Kosztorys budowlany opiewa na kwotę 9 mln zł, a do tego trzeba dodać ok. 480 tys. zł za wyposażenie.

– Złożyliśmy do PFRON-u wniosek, aby kwota wsparcia wzrosła. Obecnie jesteśmy w toku ustaleń w tej kwestii. Inwestycję zrealizujemy wcześniej niż zostało to założone w umowie. Natomiast harmonogram naszych działań troszeczkę się przesunął, m.in. ze względu na pogodę i wykonawców – informuje Sylwia Janosz, dyrektor finansowy Fundacji L’Arche Śledziejowice.

Realizację przedsięwzięcia ułatwia wsparcie finansowe w wysokości 350 tys. euro udzielone przez Amani Foundation. Budynek jest ocieplony, w środku są położone tynki, elektryka i hydraulika. Wkrótce mają rozpocząć się prace wykończeniowe, m.in. wstawianie drzwi, układanie podłogi czy przygotowanie łazienek. Fundacja chciałaby na początku przyszłego roku przyjąć mieszkańców do dwunastu mieszkań. One powstaną w sąsiedztwie WTZ i ŚDS, prowadzonych przez ww. organizację.

– Są już telefony w sprawie miejsc w WSM. Jednak nikomu nie przekazujemy wiążących informacji, czekamy na wytyczne PFRON-u [odpowiedź uzyskana przed przyjęciem procedur realizacji programu – przyp. red.]. Wpływ na zainteresowanie naborem ma m.in. to, że jesteśmy dość dużą organizacją na terenie powiatu wielickiego. Łącznie wspieramy ok. 70 osób z niepełnosprawnościami, mamy dwunastoosobowy DPS – podkreśla Sylwia Janosz.

Fundacja L’Arche otrzymała też dofinansowanie w drugiej edycji programu. W tym przypadku przyznano wsparcie w wysokości 7,5 mln zł. Środki te zostaną przeznaczone na infrastrukturę, która zostanie uruchomiona w Opolu.

Fundacja Oczami Brata
Infrastruktura WSM powstanie też w Częstochowie. Umowa została zawarta w grudniu ubiegłego roku, a za realizację inwestycji odpowiada Fundacja Oczami Brata. Budowa jest rozpisana na 3 lata. Plan zakłada, że uzyskanie pozwolenia na użytkowanie nastąpi we wrześniu 2028 r. Wartość dokumentacji projektowej, robót budowlanych, wyposażenia oraz dokumentacji odbiorowej wyniesie ponad 8,4 mln zł, z czego 7,5 mln zł jest dotacją PFRON.

– Fundacja pozyskała działkę o wartości 400 tys. zł oraz musi poczynić szereg dodatkowych inwestycji, np. drogę dojazdową, niektóre przyłącza. Wkład własny wyniesie około 2 mln zł. Oferta wykonawcy okazała się niższa niż w kosztorysie inwestorskim, ponadto posiadamy już doświadczenie w budowie podobnych domów dlatego patrzymy optymistycznie w przyszłość – podkreśla Paweł Bilski, prezes zarządu Fundacji Oczami Brata.

Ta organizacja pozarządowa zbudowała już Dom Oczami Brata, pełniący funkcję m.in. rodzinnego domu pomocy. Ta inwestycja nie miała zapewnionego finansowania z góry. Zarząd Fundacji uważa, że skoro udało się ją zrealizować, to również powstanie WSM. Brakującą kwotę mają uzupełnić wpływy ze zbiórek publicznych czy 1,5% podatku. Ponadto wysyłane są też zapytania do firm budowlanych. Zwłaszcza do producentów materiałów budowlanych, którzy już kiedyś udzielili wsparcia.

– W społeczności Fundacji Oczami Brata są osoby z niepełnosprawnościami, które potrzebują mieszkania w ramach WSM. To ludzie aktywni, chodzą do pracy, m.in. w Spółdzielni Socjalnej „Jasne, że Alternatywa 21” [klubokawiarnia – przyp. red.]. Jednak nie mają zapewnionych dobrych warunków mieszkaniowych. To dla takich osób są budowane te mieszkania – dodaje Paweł Bilski.

Inwestycja powstaje w spokojnej dzielnicy miasta, w otoczeniu łąk, lasu, ogródków działkowych i stadniny koni. Projekt przewiduje utworzenie dwóch identycznych budynków wielokondygnacyjnych o powierzchni zabudowy około 200 m kw. W nich znajdzie się po 6 mieszkań dla osób z niepełnosprawnościami, rozlokowanych na pierwszym i drugim piętrze. Każdy z mieszkańców będzie miał do dyspozycji swój pokój z aneksem kuchennym (około 23 m kw.) oraz łazienkę (ponad 5 m²= kw.). Na tych kondygnacjach powstaną też 3 mieszkania oraz pomieszczenia kadry: pokój asystentów lub specjalisty (seksuologa, dietetyka, psychologa itp.). Natomiast na parterze przewidziane są pokój ćwiczeń z szatnią oraz łazienką, kuchnia ogólnodostępna, jadalnia oraz salon. W piwnicy znajdą się pralnia, suszarnia oraz pomieszczenia techniczne. Całość obsłuży jedna, centralna klatka schodowa wraz z windą.

Charytatywne Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Chorym Misericordia w Lublinie
Trwa procedura przetargowa związana z budową infrastruktury WSM, która ma działać w Lublinie. Pomysłodawcą tej inwestycji w dzielnicy Głusk jest Charytatywne Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Chorym Misericordia w Lublinie. W grudniu zawarto umowę z Funduszem, gwarantującą dofinansowanie w wysokości 7,5 mln zł. Na wrzesień 2027 r. zaplanowane jest zakończenie robót budowlanych.

– Już wiadomo, że oferty są na większe kwoty niż posiadane przez nas środki finansowe. Planujemy więc negocjacje z firmami budowalnymi w celu obniżenia kosztów. Obecnie nasze stowarzyszenie nie ma dodatkowych środków finansowych, aby zwiększyć pulę na zaplanowaną inwestycję – informuje Arkadiusz Sadowski, dyrektor Zakładu Aktywności Zawodowej Misericordia w Lublinie.

Docelowo powstanie WSM z dwunastoma mieszkaniami dla osób z niepełnosprawnościami. Działka pod budowę została przekazana nieodpłatnie przez wójta gminy Głusk na działalność statutową Stowarzyszenia. Ono na co dzień pomaga ponad 190 osobom z niepełnosprawnościami. Infrastruktura będzie zlokalizowana w pobliżu Warsztatu Terapii Zajęciowej i Zakładu Aktywności Zawodowej.

– Zakładamy, że osoby korzystające z zamieszkania w WSM, będą jednocześnie uczestnikami WTZ lub pracownikami ZAZ. To rozwiązanie zapewni kompleksową rehabilitację. Można jedynie żałować, że PFRON ograniczył liczbę miejsc w jednej lokalizacji do dwunastu – zaznacza Arkadiusz Sadowski.

Spółdzielnia Socjalna Opoka
Zakończenie budowy infrastruktury WSM w listopadzie 2026 roku, przyjęcie pierwszych mieszkańców – w styczniu 2027 roku. To plany związane z inwestycją w Chechle (woj. małopolskie), którą realizuje tamtejsza Spółdzielnia Socjalna Opoka. Fundusz zapewnia dofinansowanie w wysokości 7,5 mln zł.

– Prace budowlane zaczęliśmy latem ubiegłego roku. Na razie mieścimy się w przygotowanym budżecie, a w tym momencie jesteśmy na etapie stanu surowego. Trochę boimy się o dalszą część, tzn. o koszty takich prac jak m.in. flizowanie, malowanie. One wzrastają, co ma związek m.in. z podniesieniem płacy minimalnej czy coraz wyższymi cenami prądu – mówi Karolina Ledzińska, prezes Spółdzielni Socjalnej Opoka.

Władze tego podmiotu biorą pod uwagę konieczność znalezienia dodatkowych źródeł finansowania. Nie jest wykluczone, że w takiej sytuacji zostaną pozyskane środki z innych programów. Spółdzielnia uniknęła dodatkowego wydatku w wysokości ok. 300 tys. zł na przeciwpożarową instalację hydrantową. W okolicach powstającego obiektu nie było odpowiedniego przyłącza wodociągowego. Konieczne okazało się zbudowanie przepompowni ze względu na zbyt niskie ciśnienie wody.

– Gmina uznała, że jest zainteresowana rozbudową sieci wodociągowej z własnych środków. W przeciwnym razie musielibyśmy ponieść ten koszt. Podobną sytuację mieliśmy z podłączeniem gazu. Spółka gazowa uznała, że nie rozbudowuje sieci, więc musimy przygotować 36-40 tys. zł. Samo podłączenie budynku kosztowałoby ok. 10 tys. zł – wylicza prezes Spółdzielni Socjalnej Opoka.

W Chechle powstaje parterowy obiekt o powierzchni zabudowy ok. 1000 m kw. On jest podzielony na 3 segmenty. W dwóch z nich znajduje się po 6 mieszkań dla osób z niepełnosprawnościami. Trzeci segment to przestrzeń dla personelu, który będzie całodobowo przebywał z mieszkańcami. W sąsiedztwie budynku, otoczonego terenem zielonym, przewidziana jest strefa do rekreacji i odpoczynku.

– Kiedy analizowaliśmy, czy w ogóle złożyć wniosek dotyczący WSM, myśleliśmy przede wszystkim o ludziach, z którymi mamy do czynienia na co dzień. W naszym zakładzie aktywności zawodowej pracuje 46 osób z niepełnosprawnością głównie ze znaczną, ale też z umiarkowaną. Część z nich ma w swoich domostwach trudne warunki, pogarszające ich stan psychofizyczny. Dzięki WSM zyskają bezpieczny dom – tłumaczy Karolina Ledzińska.

Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Koło w Koszalinie
Najprawdopodobniej w marcu br. rozpocznie się budowa infrastruktury WSM w Koszalinie. Do końca lutego PSONI Koło w Koszalinie, będące inicjatorem tej inwestycji, chce podpisać umowę z wykonawcą ww. robót. Plany zakładają, że uzyskanie pozwolenia na użytkowanie nastąpi około lipca 2027 r. Natomiast zakończenie realizacji projektu przewidziane jest na 31 marca 2028 r. Fundusz gwarantuje dofinansowanie w wysokości 7,5 mln zł. Wynika to z umowy zawartej 30 października 2025 roku.

– Jeśli chodzi o zbiorczy kosztorys prac budowlanych, to zmieściliśmy się w kwocie przyznanej przez PFRON. Na etapie projektowania sporo czasu poświęciliśmy na znalezienie rozwiązań, które są zgodne ze standardami dla OzN, ale nie należą do ekskluzywnych, najdroższych. Jednocześnie mamy pewne zabezpieczenie finansowe. Jesienią przygotowaliśmy koncert charytatywny, a ostatnio byliśmy jednym z beneficjentów Charytatywnego Balu Prezydenckiego zorganizowanego przez prezydenta miasta – opisuje Paulina Bochno z koszalińskiego Koła PSONI, dyrektor OREW w Koszalinie.

Projekt zakłada utworzenie trzykondygnacyjnego budynku. Na każdym poziomie znajdą się po cztery mieszkania. One będą większe niż wymaga tego Fundusz, w projekcie mają po 25 m kw. i łazienkę o powierzchni 5 m kw. Przewidziana jest również przestrzeń wspólna, z dość dużym salonem z kuchnią. Ponadto na wszystkich piętrach będzie przestrzeń dla asystentów wspierających mieszkańców.

– W WSM najpiękniejsze jest to, że osoba z niepełnosprawnością określi poziom potrzebnego jej wsparcia, a mieszkanie będzie prywatną przestrzenią. To sprawiło, że w ogóle napisałam projekt, żeby właśnie uzyskać dofinansowanie. Marzyłam o takiej inicjatywie dla moich przyjaciół ze Stowarzyszenia – zaznacza Paulina Bochno.

Koszalińskie Koło PSONI prowadzi już Zespół Mieszkalnictwa Treningowego i Wspomaganego (ZMTiW). Obejmuje on 2 mieszkania treningowe i 2 mieszkania wspomagane. Prowadzone są treningi: gospodarczy, finansowy, kulinarny, czystości, aktywności prospołecznej i organizacji czasu wolnego. Propozycja skierowana jest do dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną. Dzięki niej zdobywają umiejętności, które prowadzą ich do autonomii i niezależności życiowej.

– WSM to otwarcie drogi do pokazania dobrych praktyk. Mam nadzieję, że tworzona przez nas infrastruktura będzie jedną z wielu, które powstaną w Koszalinie. Powinniśmy iść w stronę mieszkalnictwa zgodnego z Konwencją. To zupełnie coś innego niż model opiekuńczy, oparty na dużych placówkach, który obecnie dominuje w Polsce – podsumowuje dyrektor OREW w Koszalinie.

Zobacz galerię…

Marcin Gazda

Zdjęcia:
WSM w Laskach: archiwum Towarzystwa Opieki Nad Ociemniałymi w Laskach
Fundacja L’Arche Śledziejowice: wizualizacje – Kucia – Tyczyński Pracownia Architektoniczna
WSM Częstochowa: źródło wizualizacji – Fundacja Oczami Brata
WSM Lublin: Charytatywne Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Chorym Misericordia
WSM w Chechle: Spółdzielnia Socjalna Opoka
WSM w Koszalinie: źródło wizualizacji – PSONI Koło w Koszalinie

Data publikacji: 21.02.2026 r.