Problemy psychiczne odbierają najwięcej lat życia w pełnym zdrowiu

Zaburzenia psychiczne są najważniejszą na świecie przyczyną lat przeżytych z ograniczeniem zdrowia – wynika z najnowszej analizy Global Burden of Disease 2023. Szacowana liczba przypadków sięga około 1,17 mld. Największe obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi odnotowano wśród osób w wieku 15-19 lat.

Wyniki analizy, obejmującej ponad trzy dekady danych z 204 krajów i terytoriów, opublikował „The Lancet”, a w międzynarodowym zespole autorów znalazł się dr Zbigniew J. Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu – poinformowała w piątek uczelnia w komunikacie.

W 2023 roku na świecie występowało około 1,17 mld przypadków zaburzeń psychicznych. To o ponad 95 proc. więcej niż w 1990 roku. Na tak duży wzrost wpływa m.in. to, że w ciągu ponad trzech dekad zwiększyła się liczba mieszkańców świata i zmieniła się struktura wieku populacji.

– Za szczególnie ważny uważam wynik, który łatwo przeoczyć za liczbą ponad miliarda przypadków: po uwzględnieniu struktury wieku wzrost nadal pozostaje wyraźny. Jeszcze bardziej zwracają uwagę dane dotyczące młodych ludzi. To właśnie w wieku 15–19 lat obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi jest największe. To argument za tym, by pomoc pojawiała się wcześnie, zanim trudności utrwalą się i zaczną wpływać na kolejne etapy życia – powiedział, cytowany w komunikacie, dr Zbigniew Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Wskaźnik YLD (Years Lived with Disability), to lata życia przeżyte z ograniczeniem sprawności związanym ze stanem zdrowia. W uproszczeniu pokazuje on, jak dużo zdrowia tracą ludzie nie dlatego, że umierają przedwcześnie, ale dlatego, że przez długi czas żyją z objawami choroby.

W 2023 roku zaburzenia psychiczne odpowiadały za 17,3 proc. wszystkich YLD na świecie. Tym samym zajęły pierwsze miejsce wśród grup przyczyn tak rozumianej utraty zdrowia.

– Ten wynik pokazuje, że oceniając zdrowie populacji, musimy uwzględniać nie tylko długość życia, lecz także jego jakość i możliwość codziennego funkcjonowania. Dla pacjenta celem opieki jest ograniczenie objawów i odzyskanie sprawnego funkcjonowania. Dla systemu oznacza to potrzebę oceny efektów leczenia, ciągłości wsparcia i dostępności opieki środowiskowej, a nie wyłącznie liczby porad czy hospitalizacji – powiedział dr Król.

Badacze posługują się również wskaźnikiem DALY, który łączy lata życia przeżyte z ograniczeniem zdrowia z latami utraconymi z powodu przedwczesnej śmierci. W tym wymiarze zaburzenia psychiczne zajmowały piąte miejsce i odpowiadały za 6,1 proc. globalnego obciążenia. Największe jednak obciążenie zaburzeniami psychicznymi w przeliczeniu na liczbę mieszkańców odnotowano w grupie 15–19 lat.

– Najbardziej niepokoi to, że największe obciążenie przypada na moment wchodzenia w dorosłość. Zaburzenie może zakłócić nie tylko bieżące samopoczucie, ale również edukację i budowanie samodzielności. Pomoc powinna więc zaczynać się wcześniej niż w chwili ciężkiego kryzysu – podsumował dr Król.

Analiza pokazuje również różnice związane z płcią. Do 14. roku życia obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi było wyższe u chłopców, natomiast od 15. roku życia – u dziewcząt i kobiet. W skali świata największe obciążenie wśród analizowanych zaburzeń wiązało się z zaburzeniami lękowymi, dużą depresją i schizofrenią.

W Polsce badanie (EZOP II), przeprowadzone przed pandemią w latach 2018–2019, wykazało bieżące zaburzenia u 15,4 proc. badanych w wieku 12–17 lat oraz u 11 proc. dzieci w wieku 7–11 lat.

Natomiast dane NFZ pokazują, że w 2019 roku pomoc psychologiczną i psychiatryczną otrzymało około 119 tys. młodych osób, ale w 2023 roku już ponad 279 tys.!

Globalne wyniki nie są prostym opisem sytuacji w Polsce, ale dobrze pokazują skalę problemu, z którym mierzą się także krajowe systemy ochrony zdrowia.

Oprac. IKa, źródło: Nauka w Polsce, źródło zdjęcia: UMW

Data publikacji: 12.10.2026 r.