Zaburzony rytm okołodobowy związany z wyższym ryzykiem demencji

Osoby z osłabionym i zaburzonym rytmem okołodobowym oraz te, których szczyt aktywności przypadał na późniejsze godziny dnia, miały zwiększone ryzyko rozwoju demencji – wskazało badanie ponad 2 tys. starszych osób, opublikowane w piśmie Neurology.

Rytm okołodobowy jest wewnętrznym zegarem biologicznym organizmu. Reguluje on 24-godzinny cykl snu i czuwania oraz inne procesy, takie jak wydzielanie hormonów, trawienie czy temperatura ciała. Jest kontrolowany przez mózg i pozostaje pod wpływem ekspozycji na światło. Osoby z silnym rytmem okołodobowym zazwyczaj utrzymują stałe pory snu i aktywności, nawet mimo zmian harmonogramu dnia lub pór roku. W przypadku osłabionego rytmu okołodobowego zmiany oświetlenia i planu dnia znacznie łatwiej zakłócają funkcjonowanie zegara biologicznego.

„Zmiany rytmu okołodobowego zachodzą wraz z wiekiem, a badania sugerują, że jego zaburzenia mogą stanowić czynnik ryzyka chorób neurodegeneracyjnych, takich jak demencja” – powiedziała autorka badania dr Wendy Wang z Peter O’Donnell Jr. School of Public Health przy UT Southwestern Medical Center w Teksasie.

W najnowszym badaniu opublikowanym w piśmie Neurology naukowcy zmierzyli rytmy odpoczynku i aktywności uczestników. Badanie objęło ponad 2,1 tys. osób (średnio w wieku 79 lat), które na początku badania nie miały rozpoznanej demencji.

Uczestnicy nosili niewielkie monitory pracy serca, które przez średnio 12 dni rejestrowały okresy odpoczynku i aktywności. Naukowcy wykorzystali zebrane dane, by ocenić siłę i wzorce rytmu okołodobowego badanych osób. Następnie uczestników obserwowano średnio przez trzy lata; w tym czasie u 176 osób zdiagnozowano demencję.

Do określenia siły rytmu okołodobowego wykorzystano m.in. amplitudę względną, która odzwierciedla różnicę pomiędzy najbardziej aktywnymi a najmniej aktywnymi okresami w ciągu doby. Wysoka amplituda względna była korzystna, świadczyła o silniejszym rytmie okołodobowym.

Uczestników podzielono na trzy grupy, porównując grupę o najwyższych wartościach amplitudy z grupą o najniższych. W grupie o wysokiej amplitudzie rytmu demencję rozwinęło 31 z 728 osób, natomiast w grupie o niskiej amplitudzie — 106 z 727 osób. Po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, ciśnienie tętnicze czy choroby serca stwierdzono, że w porównaniu z osobami z grupy o silnym rytmie, osoby z grupy o najsłabszym rytmie miały niemal 2,5-krotnie wyższe ryzyko rozwoju demencji.

Badacze podkreślają jednak, że uzyskane wyniki nie dowodzą, że czynniki te powodują demencję, a wskazują na istnienie korelacji.

Wykazano również, że osoby, u których szczyt aktywności przypadał na późne godziny popołudniowe – od godz. 14:15 lub później – w porównaniu z osobami osiągającymi szczyt aktywności wcześniej (między 13:11 a 14:14), miały o 45 proc. wyższe ryzyko rozwoju demencji. W grupie z wcześniejszym szczytem aktywności demencję rozwinęło 7 proc. badanych, natomiast w grupie z późniejszym szczytem – 10 proc.

„Zaburzenia rytmu okołodobowego mogą wpływać na procesy zachodzące w organizmie, takie jak stan zapalny, oraz zakłócać sen, co może sprzyjać odkładaniu się blaszek amyloidowych związanych z demencją lub ograniczać ich usuwanie z mózgu” – wskazała dr Wang.

Przyszłe badania powinny ocenić potencjalną rolę interwencji ukierunkowanych na rytm okołodobowy, takich jak terapia światłem czy zmiany stylu życia, aby sprawdzić, czy mogą one pomóc w obniżeniu ryzyka demencji. (PAP)

ekr/ agt/, fot. freepik.com

Data publikacji: 08.01.2026 r.