Projekt reformy pomocy społecznej – zmiana zasad płatności za DPS i rozwój wsparcia środowiskowego

Umieszczenie w domu pomocy społecznej będzie możliwe dopiero po wykorzystaniu innych opcji wsparcia, m.in. w formie usług opiekuńczych – zakłada resortowy projekt reformy pomocy społecznej. Ponadto z opłat za DPS zwolniono osoby, które doświadczyły przemocy rodzinnej oraz niepełnoletni.

Przygotowany w resorcie rodziny projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej został w tym tygodniu skierowany do konsultacji publicznych. Ministerstwo poinformowało, że zmiany stanowią pierwszy etap reformy systemu, który ma być ukierunkowany na zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych oraz zapewnienie skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Reforma kładzie szczególny nacisk na rozwój środowiskowych form wsparcia. Porządkuje też zasady funkcjonowania instytucji całodobowych.

Resort chce, by prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej było możliwe dopiero po wykorzystaniu innych opcji wsparcia, w szczególności w formie usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz wsparcia w mieszkaniu wspomaganym.

Zaproponowano wprowadzenie „procedury pilnej” w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, z obowiązkiem niezwłocznej oceny możliwości udzielenia wsparcia w środowisku lub innej formy pomocy w ciągu trzech miesięcy od umieszczenia. W rozwiązaniu tym chodzi o przeciwdziałanie przypadkom kierowania do domów opieki społecznej osób, których potrzeby mogą być skutecznie zaspokojone w środowisku lokalnym, przy wykorzystaniu mniej restrykcyjnych i bardziej dostosowanych form wsparcia.

W projekcie doprecyzowano też zasady dotyczące odpłatności za pobyt osób bliskich w domu pomocy społecznej. Po zmianach zobowiązani do ponoszenia kosztów będą w pierwszej kolejności osoby, które wzbogaciły się majątkiem osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej poprzez nabycie nieruchomości.

Do płatności za pobyt w DPS swojej rodziny mogą być pociągnięte tylko osoby pełnoletnie. Z opłat zwolnione zostały (obowiązkowo, a nie jak dzisiaj fakultatywnie) osoby, które doświadczyły przemocy rodzinnej – w przypadku przedstawienia dowodów.

Ponadto projekt zakłada rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego. Mieszkania treningowe mają mieć charakter krótkoterminowy i służyć przygotowaniu osoby do samodzielnego funkcjonowania, natomiast mieszkania wspomagane mają mieć formę wsparcia długoterminowego, przyznawanego co do zasady na czas nieokreślony.

Z takiej formy pomocy w pierwszej kolejności będą mogły skorzystać osoby pełnoletnie, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność, chorobę lub bezdomność potrzebują wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Do tego rodzaju mieszkań będą mogły być kierowane także osoby wymagających całodobowej opieki, jeżeli charakter wsparcia możliwy jest do zapewnienia w warunkach środowiskowych. Rozwiązanie to ma ograniczyć konieczność kierowania osób do placówek całodobowych.

Projekt zakłada także doprecyzowanie zadań samorządów w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego przez wzmocnienie dostępu do superwizji.

Regulacja przewiduje również wprowadzenie nowych definicji ustawowych, m.in. deinstytucjonalizacji, osoby w kryzysie bezdomności i streetworkingu.

Wprowadzenie definicji deinstytucjonalizacji ma na celu zapewnienie jednolitego rozumienia tego procesu jako rozwoju usług społecznych świadczonych na poziomie rodziny i społeczności lokalnej. Chodzi m.in. o usługi o charakterze profilaktycznym, których celem jest stopniowe zastępowanie opieki instytucjonalnej wsparciem środowiskowym.

Z kolei zmiana definicji osoby bezdomnej na osobę w kryzysie bezdomności odzwierciedla współczesne podejście do problemu bezdomności jako zjawiska dynamicznego i procesowego, a nie trwałego statusu osoby. Definicja obejmuje nie tylko osoby niezamieszkujące w lokalu mieszkalnym, lecz także osoby formalnie zameldowane w lokalach nienadających się do trwałego zamieszkania oraz osoby korzystające z form wsparcia mieszkaniowego w procesie wychodzenia z kryzysu, w tym z mieszkań treningowych. Zmiana ta ma umożliwić objęcie wsparciem szerszego kręgu osób zagrożonych wykluczeniem mieszkaniowym oraz eliminuje bariery interpretacyjne w dostępie do pomocy.

Z kolei streetworking – według projektu – jest formą pracy socjalnej i usługą społeczną skierowaną do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, w tym osób doświadczających bezdomności, wykluczenia społecznego lub zagrożonych marginalizacją.

Ministerstwo podkreśliło, że reforma odpowiada na wyzwania zgłaszane od lat przez środowisko pomocy społecznej. Za projekt odpowiada wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej Katarzyna Nowakowska. (PAP)

kkr/ agz/, fot. pexels.com

Data publikacji: 27.03.2026 r.