Polska w ogonie Europy w leczeniu cukrzycowej choroby stóp. Brakuje wyspecjalizowanego modelu systemowego

Model wyspecjalizowanych jednostek leczenia cukrzycowej choroby stóp funkcjonuje m.in. w Hiszpanii i przynosi wymierne efekty kliniczne. Nie jest to rozwiązanie wynikające ze specyfiki jednego kraju, lecz przykład dobrze zorganizowanej opieki, którą można wdrożyć również w Polsce. Tymczasem w naszym systemie nadal brakuje jednolitego, systemowo wprowadzonego modelu leczenia w skali całego kraju, mimo że dane z polskiego pilotażu pokazują, iż przy właściwej organizacji opieki aż 97 proc. pacjentów zagrożonych amputacją może uniknąć utraty kończyny. Takie wnioski wybrzmiały podczas Kongresu Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran (PTLR).

Cukrzyca dotyczy w Polsce blisko 4 milionów osób. Szacuje się, że około 200–250 tysięcy pacjentów zmaga się obecnie z raną w przebiegu cukrzycowej choroby stóp. Co czwarty chory na cukrzycę w ciągu życia doświadczy owrzodzenia stopy. Śmiertelność w tej grupie sięga około 30% w okresie pięciu lat, a wśród pacjentów po amputacji w tym samym okresie umieralność wzrasta aż do 60%.

Eksperci podkreślają, że skala problemu wymaga nie tylko kompetencji klinicznych, ale przede wszystkim uporządkowanej organizacji systemu opieki.

Hiszpania: wyspecjalizowane jednostki jako element systemu
Jednym z gości Kongresu PTLR był prof. Jose Luis Lazaro Martinez – uznany europejski ekspert w zakresie leczenia cukrzycowej choroby stóp. W swoim wystąpieniu przedstawił model funkcjonowania wyspecjalizowanych jednostek (Diabetic Foot Units), które w Hiszpanii działają w ramach publicznych szpitali jako stały element struktury organizacyjnej.

Jednostki te opierają się na interdyscyplinarnym zespole – obejmującym diabetologa, chirurga, chirurga naczyniowego, pielęgniarkę specjalistyczną oraz innych ekspertów – i zapewniają pacjentowi kompleksową, skoordynowaną opiekę.

„Doświadczenie pokazuje, że właściwa organizacja opieki ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia liczby amputacji. Szybka diagnostyka, interdyscyplinarny zespół oraz jasno określona ścieżka pacjenta przekładają się bezpośrednio na poprawę wyników leczenia” – podkreśla prof. José Luis Lázaro-Martínez, założyciel i dyrektor Diabetic Foot Unit (Jednostki Stopy Cukrzycowej) przy Complutense University of Madrid.

Model ten rekomendowany jest przez międzynarodowe gremia eksperckie i w wielu krajach europejskich stanowi standard postępowania w leczeniu cukrzycowej choroby stóp.

Polska: wiedza i doświadczenie są, brakuje systemowego wdrożenia
W Polsce dostęp do specjalistów istnieje, jednak leczenie pacjentów z cukrzycową chorobą stóp nadal ma charakter rozproszony. Brakuje trwałego, ogólnokrajowego modelu organizacyjnego opartego na wyspecjalizowanych jednostkach oraz jednoznacznie określonej ścieżki pacjenta.

Tymczasem wyniki pilotażowego programu leczenia cukrzycowej choroby stóp, którym objęto 430 pacjentów zagrożonych amputacją, pokazują, że przy właściwej organizacji opieki aż 97% chorych uniknęło utraty kończyny.

Brak takiego modelu powoduje, że pacjenci trafiają do systemu zbyt późno, a leczenie rozpoczyna się na etapie zaawansowanych powikłań. W efekcie liczba amputacji, którym można byłoby zapobiec, pozostaje w Polsce wyższa niż w krajach, które wdrożyły wyspecjalizowane struktury leczenia.

„Polska posiada ekspertów i doświadczenie kliniczne. Wyniki pilotażu jednoznacznie pokazały, że większości amputacji można uniknąć. Dziś problemem nie jest brak wiedzy medycznej, lecz brak spójnego modelu organizacyjnego. Pacjenci z raną przewlekłą trafiają do systemu zbyt późno albo krążą pomiędzy placówkami bez koordynacji leczenia. Amputacja nie może być najłatwiejszym rozwiązaniem terapeutycznym. Potrzebujemy wyspecjalizowanych jednostek, jasno określonej ścieżki pacjenta oraz odpowiednio przygotowanej kadry. To kwestia decyzji systemowych, a nie możliwości medycznych” – zaznacza dr n. med. Przemysław Lipiński, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran.

Wnioski z Kongresu PTLR: czas na decyzje systemowe
Podczas Kongresu eksperci byli zgodni: Polska nie odstaje pod względem poziomu wiedzy medycznej, jednak brak trwałych rozwiązań organizacyjnych ogranicza skuteczność leczenia.

Wśród kluczowych rekomendacji znalazły się:
• tworzenie wyspecjalizowanych ośrodków leczenia cukrzycowej choroby stóp w każdym województwie,
• uporządkowanie ścieżki pacjenta i koordynacja opieki,
• finansowanie leczenia ratującego kończynę jako procesu interdyscyplinarnego,
• rozwój systemowego kształcenia i potwierdzania umiejętności personelu medycznego.

Eksperci podkreślają, że bez wdrożenia sprawdzonych modeli organizacyjnych liczba amputacji nie będzie się istotnie zmniejszać.

„Cukrzycowa choroba stóp nie może być leczona przypadkowo ani w sposób rozproszony. Wymaga wyspecjalizowanej, zorganizowanej opieki. Doświadczenia krajów europejskich pokazują, że to możliwe – teraz potrzebne są decyzje systemowe” – mówi dr n. med. Adam Węgrzynowski, członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran.

Równolegle do działań na rzecz uporządkowania modelu organizacyjnego Polskie Towarzystwo Leczenia Ran prowadzi program przygotowania wyspecjalizowanej kadry medycznej. Uruchomiony przez PTLR Program Certyfikacji umiejętności lekarzy i pielęgniarek w zakresie leczenia ran trudno gojących się ma na celu potwierdzenie rzeczywistych umiejętności klinicznych oraz przygotowanie personelu do pracy w modelu interdyscyplinarnym. Eksperci podkreślają, że tworzenie wyspecjalizowanych jednostek leczenia cukrzycowej choroby stóp musi iść w parze z systemowym kształceniem bez odpowiednio przygotowanego zespołu nawet najlepiej zaprojektowana struktura organizacyjna nie przyniesie oczekiwanych efektów klinicznych.

tuk/, fot. magnific.com

Data publikacji: 12.06.2026 r.