Chcemy pomagać, ale nie zawsze potrafimy rozpoznać kryzys. Co pokazuje badanie IPiN?

Instytut Psychiatrii i Neurologii przygotował raport w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym. Analizowano w nim m.in. stosunek do samobójstwa i osób w kryzysie samobójczym, gotowość do pomocy, otwartość na rozmowę o problemach psychicznych, społeczne postrzeganie przyczyn samobójstw oraz funkcjonujące stereotypy.

Badanie Instytutu Psychiatrii i Neurologii pokazuje, że choć Polacy deklarują dużą gotowość do pomocy, reakcje różnią się w zależności od płci.

Kobiety częściej deklarowały większą otwartość na rozmowę z osobą w kryzysie samobójczym i częściej deklarują gotowość do pomocy, podczas gdy mężczyźni zachowują większy dystans – wynika z badania Instytutu Psychiatrii i Neurologii autorstwa dr. Michała Bujalskiego. Na siedmiostopniowej skali gotowość do pomagania wyniosła wśród kobiet 6,23 wobec 5,87 wśród mężczyzn, a poziom dystansu odpowiednio 2,63 i 3,23. Kobiety częściej deklarowały również poparcie dla otwartego komunikowania problemów psychicznych – 6,21 wobec 5,72 wśród mężczyzn.

Różnice te nie oznaczają, że płeć przesądza o zachowaniu konkretnej osoby. Pokazują natomiast, że otwarta rozmowa o zdrowiu psychicznym i gotowość do reagowania na kryzys nie są w społeczeństwie rozłożone równomiernie.

Różnice między kobietami i mężczyznami są jednym z elementów szerszego obrazu postaw Polaków wobec kryzysu samobójczego. Badanie pokazuje, że stosunek do samobójstwa jako zjawiska nie jest tym samym co stosunek do osoby, która doświadcza kryzysu.

Można nie akceptować samobójstwa, a jednocześnie nie odrzucać człowieka, który przeżywa kryzys. To bardzo ważne rozróżnienie, ponieważ osoba doświadczająca myśli samobójczych potrzebuje przede wszystkim możliwości powiedzenia o tym, co przeżywa, bez obawy przed oceną. Ważne jest, żeby wysłuchać, potraktować taki sygnał poważnie i pomóc w  znalezieniu odpowiedniego wsparcia.

Jednym z najważniejszych wniosków badania jest znaczenie komunikacji. Osoby bardziej otwarte na rozmowę o problemach psychicznych częściej deklarowały akceptację osoby w kryzysie i większą gotowość do pomagania, a rzadziej deklarowały dystans wobec niej. Raport wskazuje, że otwarte komunikowanie problemów psychicznych było najsilniej związane z bardziej pozytywnymi postawami wobec osób w kryzysie.

Odwrotną zależność obserwowano w przypadku osób bardziej skłonnych do ukrywania zachowań samobójczych – częściej deklarowały one większy dystans i mniejszą akceptację osób w kryzysie.

Kryzys nie zawsze jest komunikowany wprost. Pierwszym sygnałem może być zmiana zachowania, wycofanie, rezygnacja z dotychczasowych aktywności, problemy ze snem czy wypowiedzi wskazujące na beznadzieję lub brak sensu. Dlatego warto zwracać uwagę na wyraźne zmiany w codziennym funkcjonowaniu i nie bać się zapytać, co się dzieje.

Społeczne wyobrażenia dotyczące płci i zachowań samobójczych są wyraźne. W badaniu 75 proc. respondentów kojarzyło powieszenie przede wszystkim z mężczyznami, natomiast 62,3 proc. otrucie lekami – z kobietami. Dane te pokazują stereotypowe skojarzenia respondentów, a nie rzeczywiste różnice dotyczące ryzyka u konkretnej osoby.

Jednocześnie Polacy dostrzegają, że przyczyny kryzysu mogą być bardzo różne. Wśród czynników najmocniej wiązanych z samobójstwami znalazły się problemy ze zdrowiem psychicznym, a także zadłużenie, mobbing, zła sytuacja finansowa, bezrobocie, śmierć bliskiej osoby, samotność oraz rozstanie lub rozwód.

Osoba w kryzysie nie zawsze w pierwszej kolejności trafia do specjalisty. Sygnały mogą zauważyć bliscy, nauczyciel, lekarz rodzinny, farmaceuta, ratownik medyczny, pracownik socjalny czy przedstawiciel służb.

Nie trzeba być specjalistą zdrowia psychicznego, żeby zareagować. Ważne jest zauważenie zmiany, spokojna rozmowa bez oceniania i pomoc w dotarciu do odpowiedniego wsparcia.

Osoby, które przeżywają trudności i są w kryzysie psychicznym lub osoby, które chcą pomóc osobie zagrożonej mogą skorzystać z bezpłatnych numerów pomocowych dostępnych przez całą dobę:

800 70 22 22
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo)

116 123
Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo)

116 111
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl)

800 12 12 12
Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo)

800 100 100
Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka)

112
Numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia

Więcej numerów pomocowych oraz materiałów edukacyjnych można znaleźć na stronach:
• www.zapobiegajmysamobojstwom.pl
• www.pokonackryzys.pl

jotka, fot. pexels.com

Data publikacji: 05.10.2026 r.