Magiczna dwunastka, czyli o tym, jak środowisko OzN domaga się swoich praw
- 02.11.2026
Sylwia Gregorczyk-Abram otwiera XII Kongres OzN
29 br. października w Warszawie odbył się 12 Kongres Osób z Niepełnosprawnościami. W tym roku towarzyszyło mu hasło „Chcemy ustaw! Chcemy praw!” Nazwany przez organizatora, czyli Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, wydarzeniem w czasach przełomu, zgromadził przedstawicieli instytucji i organizacji działających w środowisku i na rzecz OzN, ale także liczną reprezentację ich samych, self-adwokatów, którzy chcą nie tylko rozmawiać, ale przede wszystkim decydować o swojej przyszłości i wyznaczać kierunki najpilniejszych działań.
Na początek występujący w imieniu organizatora dr Krzysztof Kurowski i dr Monika Zima-Parjaszewska nawiązali do hasła ubiegłorocznego Kongresu, które brzmiało Prawa w odwrocie.
– Obecnie mamy ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, choć nie jest to ustawa naszych marzeń, dużo jej do tego brakuje. Ale mamy też konkretne procesy i chcemy, żeby one dotarły do końca, a te są na etapie początkowym. By przerodziły się w projekty, w ustawy – wyjaśniał dr Kurowski.
Przypomniano także, że Polska w 2012 roku, kiedy przyjęła Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, konkretne zobowiązanie, które musi zrealizować. Tymczasem 12 artykuł tejże Konwencji, jest największym zaniechaniem państwa polskiego, czyli brakiem realizacji wspieranego podejmowania decyzji. 12 artykuł kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mówiący o zakazie zawierania małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną, to kolejne zaniechanie państwa polskiego. Nawiązując do daty przyjęcia konwencji i numeru tegorocznego kongresu, dwunastkę określono jako liczbę magiczną.
– Dwunasty rok spotykamy się tutaj, żeby rozmawiać o tym, że chcemy praw, zagwarantowanej legislacji, oczywiście z odpowiednim finansowaniem, bo bez tego finansowania nie ma szans na wdrożenie tej legislacji – dodała dr Zima-Parjaszewska.
Czas, w którym odbywał się ten Kongres organizatorzy nieprzypadkowo nazwali przełomowym. Sejmowa Podkomisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, utworzona 3 września br., właśnie rozpoczęła pracę. Ustawa o asystencji osobistej przyjęta przez Sejm 18 września br. czeka na podpis prezydenta RP. Ale jej wdrożenie nie nastąpi wcześniej jak 2028 roku. Całkowite zaś wdrożenie Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w Polsce nastąpi – jak się wydaje – jeszcze później. Środowisko zatem podejmuje dyskusję na temat kierunków działań, które przybliżą nas do realizacji pełni praw osób z niepełnosprawnościami. Dotyczy to obszarów, które stały się przedmiotem dyskusji podczas kongresowych sesji: obok wspieranego podejmowania decyzji była to reforma systemu orzecznictwa i systemu pomocy społecznej, odejścia od instytucjonalnych form wspierania OzN, dostępności i realizacji świadczenia wspierającego. Za najważniejszą z poruszanych uznano jednak aktywne wsparcie w niezależnym zatrudnieniu, którego – jak podkreślono – w dalszym ciągu nie ma.
Kongres odbywał się pod honorowym patronatem rzecznik praw obywatelskich. Pełniąca tę funkcję Sylwia Grzegorczyk-Abram w swym wystąpieniu przypomniała, że Biuro RPO od lat aktywnie wspiera działania, które dotyczą praw OzN.
– I jeśli to się zmieni to będzie to intensyfikacja działań, bo jest to temat dla mnie ważny (…), bo dotyczy ustawowych praw człowieka, godności, pełni praw. I realizacji Konwencji, o której dziś będziemy mówić. To dobry moment, by określić co już udało się zrobić, ale jakie jeszcze wspólne wyzwania przed nami są. Bo tak to traktuję, że jest to moje zobowiązanie a przede wszystkim Biura, jako organu monitorującego realizację Konwencji i zobowiązania organów państwa. Myślę, że jesteśmy w takim głębokim sojuszu i współpracy – powiedziała m.in. Sylwia Grzegorczyk-Abram.
W dalszej części swego wystąpienia podkreśliła, że Konwencja jest aktem międzynarodowym, katalogiem praw OzN, który powinien być rozumiany i szanowany, a jego monitorowanie powinno być obowiązkiem organów państwa.
– Ten dokument wprowadził też zmianę w myśleniu, zmianę perspektywy myślenia o OzN nie tylko jako tych wymagających opieki, ochrony, wsparcia socjalnego i medycznego, ale jako pełnoprawnych obywateli i obywatelek, którzy mają takie same prawa, takie same wolności i takie same możliwości decydowania o własnym życiu, jak wszyscy obywatele – podkreśliła RPO.
Kolejnym punktem było wręczenie tytułów Ambasadora / Ambasadorki Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Uhonorowani zostali dr Beata Gulati za wieloletnie i często pionierskie działania umożliwiające osobom g/Głuchym naukę języków obcych, a wszystkim chętnym studiowanie; Agnieszka Jędrzejczyk za wytrwałe wspieranie świetnym piórem walki o ustawową asystencję osobistą oraz udowadnianie, jak ważna jest rola dziennikarzy, gdy państwo rozczarowuje; Marta Lorczyk za ustawiczną pracę u podstaw w sieci oraz walkę tam, gdzie to konieczne – od manifestacji ulicznej po sejm – o możliwość prowadzenia niezależnego życia; Marcin Urbaniak za wsłuchiwanie się w potrzeby innych oraz idące za tym praktyczne działania – w trudnych warunkach lokalnych – umożliwiające prowadzenie niezależnego życia.
Obrady kongresu poprzedziła prezentacja prac czterech regionalnych Konwentów Osób z Niepełnosprawnościami, które odbyły się w październiku tego roku w Białymstoku, Łodzi, Elblągu i we Wrocławiu. Każdy z konwentów zajmował się odrębnym zagadnieniem. W Białymstoku pod hasłem „Bezpieczne Podlasie dla wszystkich” dyskutowano o włączeniu OzN do systemu powiadamiania o alarmach. W Elblągu OzN samodzielnie uczestniczące w życiu społecznym wymieniały się doświadczeniami. W Łodzi dyskutowano o dostępności i procesie skargowym na jej brak, z kolei we Wrocławiu dyskutowano o dostępności jako elemencie życia społecznego.
Wprowadzeniem w tematykę kongresu stał się panel dyskusyjny pt. „Chcemy ustaw, chcemy praw”, w którym wzięli udział przedstawiciele organizacji będących gospodarzami sesji tematycznych odbywających się w drugiej części dnia. Wybór jednej z trzech odbywających się równolegle sesji nie był rzeczą łatwą, ponieważ w trakcie każdej z nich poruszano kwestie istotne dla całego środowiska OzN. Dotyczyły one zagadnień, które przywołane zostały już na początku tegorocznego kongresu. W sesjach brali udział zarówno eksperci – przedstawiciele organizacji i instytucji zajmujących się szeroko pojętą problematyką OzN oraz wspomniani na początku self-adwokaci.
Temat sesji pierwszej brzmiał „Chcemy wsparcia w decydowaniu! Wokół projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji”. Jej gospodarzem było Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.
Podczas drugiej sesji „Chcemy niezależnego i dostępnego życia!” starano się znaleźć odpowiedź na pytanie: Jak fundusze unijne i Program Dostępność 2.0 mogą w tym wspierać? Odpowiedzialną za tę sesję była frONia – Fundacja na Rzecz Osób z Niepełnosprawnościami
Sesja trzecia, „Chcemy nowoczesnego rynku pracy!”, której gospodarzem była Fundacja Aktywizacja, odbywała się pod hasłem Zbudujmy razem Narodowy Program Zatrudnienia Osób z Niepełnosprawnościami.
Czwartą sesję „Chcemy zmian! Jak reforma systemu orzekania wpłynie na niezależne życie osób z niepełnosprawnościami?” poprowadziła Fundacja Aktywnej Rehabilitacji.
„Chcemy godnej płacy! Pułapka rentowa – stan obecny i perspektywa zmian” – to temat sesji piątej, której gospodarzem była Fundacja Blind&Proud.
Ostatnia, szósta sesja, poświęcona była także problemom związanym z aktywizacją zawodową: „Chcemy pracować! Jak zapewnić zatrudnienie wspomagane tym, którzy go potrzebują?” Jej prowadzenie przypadło Polskiej Federacji Zatrudnienia Wspomaganego.
Obrady odbywały się w formie stacjonarnej i online. Ich uczestnikom w wersji stacjonarnej, które odbywały się w Hotelu Arche, zapewniono różne formy dostępności, m.in. tłumaczenie na PJM, napisy na żywo, pętlę indukcyjną, pokój wyciszeń oraz komfortkę.
Bardzo ważną inicjatywą podczas tego kongresu była możliwość udziału w badaniu prowadzonym przez PFON pt. „Uwzględnianie potrzeb OzN w systemie zarządzania kryzysowego”. Udział w badaniu jest możliwy nadal pod linkiem: ……. . Badanie, o którym mowa, finansowane przez Fundację Batorego, jako pierwsze, dotyczy pomijanej jak dotąd kwestii bezpieczeństwa OzN w sytuacji zagrożenia.
Magazyn „Nasze Sprawy” był jednym z patronów medialnych 12 Kongresu OzN.
Halina Guzowska, fot. Marcin Kluczek / BRPO
Data publikacji: 02.11.2026 r.


