Edukacja i rynek pracy otwarte dla wszystkich

Na rynku pracy brakuje setek tysięcy pracowników. Do 2029 roku zapotrzebowanie na nowe kadry sięgnie miliona osób, za dekadę przekroczy nawet dwa miliony. Osoby z niepełnosprawnościami, szczególnie te z wyższym i średnim wykształceniem, mogłyby choć częściowo wypełnić tę lukę – o tym decydenci i przedstawiciele organizacji pozarządowych mówią jednym głosem postulując uregulowania prawne, m.in. pilne przyjęcie ustawy o asystencji. A co z potencjalnymi pracownikami – młodymi ludźmi, którzy uczą się w szkołach przysposabiających do zawodu. Czy znajdą swoje miejsce na rynku pracy?

W ubiegłym tygodniu w Centrum Kreatywności Targowa w Warszawie odbyła się konferencja pt. Włączaj z ZSK. Edukacja i rynek pracy otwarte dla wszystkich. Została ona zorganizowana w ramach projektu, realizowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, pn. „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK 6)” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027.
Dotyczyła potencjalnych szans na rynku pracy OzN intelektualną w stopniu znacznym i umiarkowanym, możliwości i warunków ich zatrudnienia a także przekonania do tego młodych pracowników i potencjalnych pracodawców z otwartego rynku pracy, szczególnie z sektora hotelarskiego i gastronomicznego. Była to także okazja do prezentacji rozwiązań wspierających skuteczne przejście osób z niepełnosprawnościami (OzN) z etapu edukacji na rynek pracy, jak również możliwości związanych z poszerzeniem oferty edukacyjnej szkół przysposabiających do pracy o kwalifikacje cząstkowe lub mikropoświadczenia.

Uczestnikami tego wydarzenia byli dyrektorzy i kadra nauczająca szkół przysposabiających do pracy, pracownicy jednostek samorządowych odpowiedzialnych za kształcenie specjalne, przedstawiciele organizacji pozarządowych działających na rzecz OzN, w tym także ich aktywizacji zawodowej.

W trakcie konferencji zaprezentowano wnioski z przeprowadzonego wcześniej pilotażu, który dotyczył potwierdzenia przez uczniów z niepełnosprawnością intelektualną umiejętności zawodowych i uzyskania kwalifikacji wolnorynkowych w zakresie dwóch czynności, tj. zmywania naczyń i obróbki wstępnej warzyw i owoców a następnie sprawdzenia możliwości wykorzystania potwierdzonych już kwalifikacji pracy na otwartym rynku pracy.

Jedną z instytucji oświatowych uczestniczących w projekcie jest Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy nr 5 w Zespole Szkół Specjalnych nr 85 w Warszawie. Uczniowie dwóch klas trzecich tej szkoły, OzN intelektualną i różnymi sprzężeniami w stopniu znacznym i umiarkowanym, zajmowali się obróbką warzyw i owoców oraz zmywaniem i wyparzaniem naczyń. Wcześniej szkoła została wyposażona w odpowiedni sprzęt. Młodzi ludzie uczestniczyli również m.in. w szkoleniach prowadzonych przez nauczycieli.
Osobne szkolenia przygotowano również dla ich rodziców. Podczas trwających przez cały semestr lekcji uczono się m.in. wykonywania takich czynności jak mycie i obieranie warzyw, przygotowanie naczyń do zmywania oraz podstawowych zasad bhp. Później uczniowie przystąpili do walidacji, czyli egzaminu, podczas którego musieli wykonać konkretne czynności potwierdzające nabycie przez nich umiejętności wykonywania określonych czynności. Siedmioro uczniów uzyskało mikropoświadczenia nabytych umiejętności cząstkowych. Część z nich być może znajdzie zatrudnienie i będzie mogła pracować na część etatu na otwartym rynku pracy w systemie zatrudnienia wspomaganego. Jednak podjęcie przez nich zatrudnienia zależeć będzie jeszcze od dwóch kwestii: ich nastawienia do pracy i decyzji rodziców o tym, czy chcą, by ich dziecko pozostawało w zatrudnieniu.

Sam projekt, jak podkreślają przedstawiciele szkoły, pokazał, że należy pracować również nad umiejętnościami miękkimi: jak zachować się w nowym środowisku, w jaki sposób traktować pracodawcę i współpracowników, jak być punktualnym i odpowiedzialnym.

Podczas odbywających się ramach tej konferencji paneli dyskusyjnych praktycy, na co dzień zajmujący się młodymi osobami z niepełnosprawnością intelektualną, dzieli się dobrymi praktykami związanymi z ich przysposobieniem do pracy na otwartym rynku. Obecni na konferencji przedstawiciele pracodawców mówili z kolei o swoich oczekiwaniach w zakresie zatrudniania OzN.

Warto jeszcze dodać, że na tej konferencji pojawił się wątek dotyczący konieczności przygotowywania, w tym przypadku na potrzeby OzN intelektualną, tekstów w ETR – języku łatwym do czytania i zrozumienia. Materiały opracowane w tym języku spełnić mogą ważną rolę także w przygotowaniu tych osób do podjęcia pracy na otwartym rynku.

Tekst i fot. Halina Guzowska

Data publikacji: 16.03.2026 r.